Με μία ματιά...
Το “Streetcleaner” των Godflesh κυκλοφόρησε από την Earache Records τον Νοέμβριο του 1989 και θεωρείται ο δίσκος που καθόρισε το industrial metal. Πίσω του βρίσκονται δύο άνεργοι νέοι από το Μπέρμιγχαμ και ένα drum machine αγορασμένο με δόσεις. Το άρθρο εξηγεί πώς φτιάχτηκε, γιατί ξεχώρισε από το metal της εποχής και πώς έφτασε να επηρεάσει από τους Fear Factory μέχρι τους Korn.
- Για την επανένωση, ο Justin Broadrick ξαναπρογραμμάτισε όλα τα drum patterns από samples.
- Ηχογραφήθηκε σε δύο στούντιο, στο Μπέρμιγχαμ και στο Ντέρμπι, με τον Paul Neville στο δεύτερο μισό.
- Θέση 64 στους 100 καλύτερους metal δίσκους όλων των εποχών κατά το Rolling Stone (2017).
Με αφορμή την επέτειο κυκλοφορίας του “Streetcleaner” των Godflesh, αξίζει να ξαναδούμε πώς φτιάχτηκε ένας δίσκος που άλλαξε τόσα πολλά στον βαρύ ήχο με τόσο λίγα μέσα. Μία κιθάρα, ένα μπάσο, ένα drum machine και μια φωνή πνιγμένη σε εφέ αρκούσαν για να φτιαχτεί ένας ήχος που ο υπόλοιπος κόσμος χρειάστηκε χρόνια για να το χωνέψει. Το industrial metal δεν ξεκίνησε εδώ, εδώ όμως απέκτησε το σχήμα που κρατάει μέχρι σήμερα.
Η ιστορία πίσω από τον δίσκο έχει περισσότερο ενδιαφέρον από οποιαδήποτε κριτική. Δύο νέοι από εργατικές γειτονιές του Μπέρμιγχαμ, άνεργοι και με ένα χρέος για drum machine στην πλάτη, μπήκαν στο στούντιο και κατέγραψαν την οργή τους σε ταινία χωρίς να τη φιλτράρουν. Ο Justin Broadrick και ο G.C. Green έφτιαξαν μία κυκλοφορία που τη μνημονεύουν μουσικοί από εντελώς διαφορετικά στρατόπεδα, από τους Metallica μέχρι τους Isis, και που το Rolling Stone έβαλε το 2017 στη θέση 64 της λίστας του με τους 100 καλύτερους metal δίσκους όλων των εποχών.
Πώς δύο μουσικοί από το Μπέρμιγχαμ κατέληξαν σε ντουέτο με drum machine;
Οι Godflesh γεννήθηκαν από τα απομεινάρια των Fall Of Because, της μπάντας στην οποία ο Broadrick έπαιζε ντραμς μαζί με τον Green και τον κιθαρίστα Paul Neville από το 1983. Στο μεταξύ ο Broadrick είχε περάσει από τους Napalm Death, όπου έγραψε κιθάρες για την πρώτη πλευρά του “Scum”, και από τους Head Of David, με τους οποίους ηχογράφησε το “Dustbowl”. Τη μέρα που έφυγε από τους Head Of David, τηλεφώνησε στον Green και του πρότεινε να ξαναρχίσουν. Αυτή τη φορά θα έπαιζε κιθάρα, η μπάντα θα λεγόταν Godflesh και τη θέση του ντράμερ θα την έπαιρνε μια μηχανή.
Η επιλογή του drum machine είχε πρακτική βάση πριν γίνει αισθητική. Οι δύο τους είχαν δοκιμάσει ντράμερ και δεύτερους κιθαρίστες χωρίς να βρουν κάποιον που να ταιριάζει, οπότε αγόρασαν ένα Alesis HR-16 με δόσεις. Ο Green έχει πει ότι χρειάστηκαν περίπου δύο χρόνια για να το ξεπληρώσουν και ότι «ήμασταν χρεωμένοι για το καταραμένο πράγμα». Το μηχάνημα τους επέτρεψε να ξεκινήσουν αμέσως και ταυτόχρονα έδωσε στον ήχο τους το στοιχείο που τον ξεχώρισε. Ένας ρυθμός που επαναλαμβάνεται χωρίς να κουράζεται και χωρίς να αλλάζει αίσθηση, πάνω στον οποίο κιθάρα και μπάσο μπορούσαν να πέσουν με όλο τους το βάρος.
Στο μυαλό του Broadrick η ιδέα ήταν να πάρει τις αγαπημένες του μπάντες και να τις επιβραδύνει. Swans, Killing Joke, Throbbing Gristle, Black Sabbath, Suicide, όλα παιγμένα σαν δίσκος 45 στροφών που γυρίζει στις 33. Σε αυτό το μείγμα πρόσθεσε κάτι που λίγοι πρόσεξαν τότε, τον ρυθμό του hip-hop που άκουγε στα τέλη της δεκαετίας του ’80. Οι ρυθμοί του “Streetcleaner” έχουν περισσότερο groove από όσο αφήνει να φανεί η εχθρική επιφάνειά τους. Το πρώτο δείγμα ήρθε το 1988 με το ομώνυμο EP από το μικρό δισκάδικο Swordfish Records, και η Earache Records του Digby Pearson τούς πρόσφερε συμβόλαιο σχεδόν αμέσως.
Πού και πώς γράφτηκε το “Streetcleaner”;
Σε ένα δωμάτιο εργατικής πολυκατοικίας, με δύο στρώματα στο πάτωμα και επίδομα ανεργίας. Έτσι ζούσαν ο Broadrick και ο Green για περίπου ενάμιση χρόνο την περίοδο που ετοίμαζαν τον δίσκο. Το Μπέρμιγχαμ της εποχής, η πόλη που είχε γεννήσει τους Black Sabbath δύο δεκαετίες νωρίτερα, βρισκόταν σε βαθιά αποβιομηχάνιση και η ανεργία έτρωγε ολόκληρες γειτονιές. Το “Streetcleaner” ακούγεται σαν αυτή την πόλη, γιατί γράφτηκε μέσα σε αυτήν και εναντίον της. Ο Broadrick έχει συνδέσει ανοιχτά τον δίσκο με τα παιδικά του χρόνια σε council estates και με μια ανατροφή που ο ίδιος περιγράφει ως χαοτική.
Οι ηχογραφήσεις μοιράστηκαν σε δύο φάσεις. Το πρώτο μισό γράφτηκε στο στούντιο Soundcheck του Μπέρμιγχαμ ανάμεσα στον Μάιο και τον Αύγουστο του 1989. Το δεύτερο μισό στο Square Dance του Ντέρμπι, όπου ο Paul Neville επέστρεψε στη δεύτερη κιθάρα. Η παρουσία του είχε λόγο ύπαρξης, αφού περίπου η μισή δεύτερη πλευρά του δίσκου αποτελείται από κομμάτια που είχαν γραφτεί ακόμα για τους Fall Of Because. Ξαναδουλεύοντας υλικό που είχαν παίξει μαζί, ήταν φυσικό να καλέσουν και τον τρίτο της παλιάς παρέας. Το αποτέλεσμα είναι ένας δίσκος που κουβαλάει δύο διαφορετικές συνθέσεις μπάντας, μία σε κάθε πλευρά του βινυλίου.
Η έκδοση σε CD πρόσθεσε άλλο ένα στρώμα ιστορίας. Τέσσερα κομμάτια που είχαν ηχογραφηθεί στα τέλη του 1988 για ένα EP με τίτλο “Tiny Tears” έμειναν στο συρτάρι όταν η Earache ζήτησε ολόκληρο άλμπουμ αντί για δεύτερο EP. Μπήκαν τελικά ως bonus tracks, κι έτσι το CD ένωσε τρεις διαφορετικές στιγμές της μπάντας σε μία κυκλοφορία. Ο δίσκος βγήκε στις 13 Νοεμβρίου 1989 στη Βρετανία και την Ευρώπη, και τον επόμενο χρόνο οι Godflesh γύρισαν την Ευρώπη με τους Napalm Death στο Grindcrusher Tour, με τον Neville να ανεβαίνει στη σκηνή μόνο για τα κομμάτια στα οποία είχε παίξει.
Τι έκανε το “Streetcleaner” να ακούγεται διαφορετικό από το metal του 1989;
Αργή ταχύτητα και επανάληψη. Σε μια εποχή που το metal έτρεχε προς το thrash και το death, ή γινόταν όλο και πιο εμπορικό και προσωποκεντρικό, οι Godflesh πήγαν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Χωρίς σόλο, χωρίς επίδειξη τεχνικής, με riffs που επαναλαμβάνονται μέχρι να γίνουν τοίχος. Το μπάσο του Green ανέβηκε τόσο ψηλά στη μίξη που έγινε όργανο πρώτης γραμμής, και η κιθάρα του Broadrick συχνά περιορίζεται σε feedback και παραμορφωμένα στρώματα ήχου. Το άνοιγμα του “Like Rats”, με το σφύριγμα που δυναμώνει πριν μπει ο ρυθμός, είναι όλο το μανιφέστο του δίσκου σε λίγα δευτερόλεπτα.
Οι φωνητικές γραμμές ακολουθούν την ίδια λογική. Οι στίχοι είναι λίγοι, συχνά δυσδιάκριτοι, και μοιάζουν περισσότερο με συνθήματα παρά με αφήγηση. Στο “Christbait Rising” το μπάσο ανοίγει μόνο του το κομμάτι, και τα φωνητικά είναι διπλοηχογραφημένα, μία γραμμή καθαρή και μία πνιγμένη σε εφέ. Η φωνή του Broadrick ακούγεται σαν να παλεύει με τη μηχανή που τη συνοδεύει. Αυτή η αντίθεση ανάμεσα στο ανθρώπινο και το μηχανικό είναι ο πυρήνας του ήχου, και όσοι προσπάθησαν να τον αντιγράψουν συνήθως κρατούσαν τη μηχανή και έχαναν τον άνθρωπο.
Τα samples και οι θόρυβοι συμπληρώνουν την εικόνα. Ήχοι εργοστασίου, ακαθόριστα drones και αποσπάσματα από συνεντεύξεις κατά συρροή δολοφόνων μπήκαν ανάμεσα στα κομμάτια. Το πιο γνωστό είναι η φωνή του Henry Lee Lucas, που εξηγεί ότι σκότωνε συνειδητά και χωρίς να ακούει φωνές. Το σκοτάδι του δίσκου πατάει στην καθημερινή πραγματικότητα, εκεί που οι περισσότερες extreme μπάντες της εποχής έψαχναν τέρατα. Το εξώφυλλο ακολουθεί την ίδια γραμμή, αφού είναι ένα καρέ από την ταινία “Altered States” του Ken Russell (1980), με τις φλεγόμενες φιγούρες να προετοιμάζουν τον ακροατή για αυτό που ακολουθεί.
Ποιες μπάντες άλλαξαν εξαιτίας του “Streetcleaner”;
Fear Factory, Neurosis, Isis, Converge, Korn, Type O Negative. Η λίστα των σχημάτων που έχουν αναφέρει τον δίσκο ως σημείο καμπής είναι μεγάλη και περιλαμβάνει μπάντες που δεν έχουν σχεδόν τίποτα κοινό μεταξύ τους. Οι Fear Factory πήραν τον industrial ρυθμό, οι Neurosis και οι Isis το βάρος και την επανάληψη, οι Korn το χαμηλό κούρδισμα και το μπάσο στην πρώτη γραμμή. Το “Streetcleaner” έγινε ο κοινός παρονομαστής για σκηνές που διαφορετικά δεν θα συναντιούνταν ποτέ. Ο ίδιος ο όρος industrial metal, που θα συνόδευε αργότερα τεράστιες εμπορικές επιτυχίες, απέκτησε εδώ ένα από τα βασικά του σημεία αναφοράς.
Η αναγνώριση ήρθε και από πιο απρόσμενες πλευρές. Ο Mike Patton των Faith No More κάλεσε τον Broadrick να μπει στην μπάντα το 1993 και εκείνος αρνήθηκε ευγενικά. Ο Glenn Danzig τον ήθελε για το live σχήμα του. Ο Kirk Hammett των Metallica φέρεται να έχει χαρακτηρίσει τον ήχο τους «απίστευτα συντριπτικό». Οι Godflesh είχαν κάθε ευκαιρία να κυνηγήσουν τη μεγάλη φήμη και επέλεξαν να μείνουν στο Μπέρμιγχαμ. Η επιλογή αυτή κράτησε την μπάντα μικρή σε νούμερα πωλήσεων, της έδωσε όμως την ελευθερία να αλλάζει κατεύθυνση σε κάθε δίσκο χωρίς να δίνει λογαριασμό σε κανέναν.
Οι αλλαγές ξεκίνησαν σχεδόν αμέσως. Το “Slavestate” του 1991 έφερε πιο έντονα ηλεκτρονικά στοιχεία και χώρισε το κοινό στα δύο. Μέχρι τότε η μπάντα κατατασσόταν συχνά στο grindcore ή ακόμα και στο death metal, ετικέτες που ο Broadrick δεν αποδεχόταν. Κάθε επόμενη κυκλοφορία των Godflesh ακουγόταν διαφορετική από την προηγούμενη, και αυτό έκανε το “Streetcleaner” ακόμα πιο μοναδικό μέσα στη δισκογραφία τους. Όταν η μπάντα διαλύθηκε το 2002, ο πρώτος δίσκος είχε ήδη τη θέση του κλασικού που κανείς δεν επιχείρησε να επαναλάβει, ούτε καν οι ίδιοι.
Tι έφερε στην επιφάνεια η remastered έκδοση του 2010;
Ένα δεύτερο CD γεμάτο υλικό που δείχνει τα κομμάτια σε διαφορετικά στάδια. Ο Broadrick ανέλαβε ο ίδιος το remaster και συγκέντρωσε ακυκλοφόρητες μίξεις των πέντε πρώτων κομματιών, πρόβες του 1989, ηχογραφήσεις από συναυλία στη Γενεύη το 1990 και demos για κιθάρα και drum machine των “Deadhead” και “Suction”. Μια πρόβα του “Pulp” ξεπερνάει τα δώδεκα λεπτά, δίνοντας στο πιο επαναληπτικό κομμάτι του δίσκου τον χώρο που πάντα ζητούσε. Για πρώτη φορά, όσοι ήξεραν τον δίσκο απ’ έξω μπορούσαν να ακούσουν πώς χτίστηκε.
Η επανέκδοση συνέπεσε με την επιστροφή της μπάντας στη σκηνή, έπειτα από περίπου δεκαπέντε χρόνια σιωπής ανάμεσα στους δύο μουσικούς. Ο διοργανωτής του Hellfest τους πίεζε επί τρία χρόνια για μία επανένωση, και η επιμονή του τους έκανε να αναρωτηθούν αν η επιστροφή θα ήταν σκέτη νοσταλγία ή κάτι ζωντανό. Η πρώτη εμφάνιση στο Hellfest κατέρρευσε τεχνικά, όταν η γεννήτρια έπεσε λίγο πριν ανέβουν στη σκηνή. Οι ίδιοι θεωρούν την παρουσίαση του δίσκου στο Roadburn την καλύτερη εκτέλεσή του, και ακολούθησε η ολοκληρωμένη εκτέλεση του “Streetcleaner” στο HMV Forum του Λονδίνου.
Για να παιχτεί ο δίσκος ολόκληρος, έπρεπε πρώτα να ξαναχτιστεί. Τα drum machines της εποχής δεν υπήρχαν πια, οπότε ο Broadrick πήρε samples από τα παλιά μηχανήματα και ξαναπρογραμμάτισε κάθε pattern από την αρχή, ακούγοντας τις ηχογραφήσεις και ανασυνθέτοντας τα μέρη ένα προς ένα. Ο ίδιος έχει περιγράψει τη διαδικασία σαν να συνέθετε τα κομμάτια για δεύτερη φορά. Η δουλειά αυτή έφερε ξεχασμένο υλικό πίσω στις πρόβες και, όπως έχει πει, έγινε η αφορμή για να γραφτεί νέα μουσική των Godflesh μετά από χρόνια.
Γιατί το “Streetcleaner” παραμένει σημείο αναφοράς;
Επειδή είναι ένας δίσκος που βγήκε από περιορισμούς και τους έκανε δύναμη. Δύο άνθρωποι, τέσσερα όργανα αν μετρήσουμε και τη φωνή, ένα στούντιο σε υπόγειο και ένα χρέος για ένα drum machine. Ο Broadrick έχει πει ότι οι Godflesh παρεξηγούνται ως επίθεση, ενώ στην πραγματικότητα είναι άμυνα, «μια κραυγή απογοήτευσης». Σε αυτή τη φράση χωράει ολόκληρο το “Streetcleaner”, από το πρώτο feedback του “Like Rats” μέχρι τις τελευταίες κραυγές του “Locust Furnace”. Οι μουσικοί που το ακολούθησαν πήραν τα εργαλεία. Το συναίσθημα που τα κινούσε έμεινε δύσκολο να αντιγραφεί.
Όταν ο Broadrick ανακοίνωσε το τέλος της μπάντας για λόγους υγείας, με το “Decay” να ανακοινώνεται ως τελευταίος δίσκος των Godflesh, η συζήτηση γύρισε αμέσως στο 1989. Όλα όσα έκανε στη συνέχεια, από τους Jesu μέχρι το JK Flesh, διαβάζονται σήμερα σαν παρακλάδια εκείνου του πρώτου δίσκου. Το “Streetcleaner” παραμένει το σημείο όπου το βάρος, η μηχανή και η ανθρώπινη οργή συναντήθηκαν για πρώτη φορά με τέτοια καθαρότητα. Γι’ αυτό και κάθε επέτειος ή επανέκδοσή του μοιάζει λιγότερο με αναδρομή και περισσότερο με υπενθύμιση ότι ο δίσκος αυτός δεν σταμάτησε ποτέ να επηρεάζει.
