Με μία ματιά...
Το “Sleep’s Holy Mountain” στάλθηκε στην Earache ως demo και κυκλοφόρησε όπως ήταν. Πίσω του, ένα τρίο από το Σαν Χοσέ αντάλλαξε το doom με fuzz, διαστημικούς μύθους και κάνναβη. Από εκεί ξεκινά το stoner metal.
- Μαζί με Black Sabbath και Kyuss, το “Sleep’s Holy Mountain” θεωρείται από τους δίσκους που όρισαν το stoner metal.
- Ο δίσκος του 1992 μετέφερε τους Sleep από το αργό doom σε έναν ψυχεδελικό ήχο που αντέγραψε μια γενιά stoner μπαντών.
- Οι Al Cisneros, Matt Pike και Chris Hakius έγραψαν τον δίσκο και ο Billy Anderson κράτησε τον ήχο τους ακατέργαστο.
Το “Sleep‘s Holy Mountain” βρίσκεται στο κέντρο κάθε συζήτησης για το πού ακριβώς ξεκινά το stoner metal. Ο δεύτερος δίσκος των Sleep κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο του 1992 στην Ευρώπη και τον Μάρτιο του 1993 στις ΗΠΑ, μέσω της Earache Records. Μαζί με όσα έκαναν την ίδια εποχή οι Kyuss, έδωσε στο είδος την εικόνα και τον ήχο που ακολουθούν μέχρι σήμερα δεκάδες μπάντες. Η ιστορία του έχει ενδιαφέρον και πέρα από τα riffs, αφού ξεκινά από ένα demo και καταλήγει σε μια από τις πιο γνωστές κόντρες μπάντας και δισκογραφικής στο underground.
Για να καταλάβει κανείς γιατί ο δίσκος έχει τέτοιο βάρος, αξίζει να δει τι έγινε πριν και τι έγινε μετά από αυτόν. Στη μέση βρίσκεται ένα τρίο που ηχογράφησε χωρίς συμβόλαιο και χωρίς μεγάλα μέσα, και κατέληξε να γράψει έναν από τους βασικούς οδηγούς του heavy ήχου της δεκαετίας του ’90.
Sleep μπάντα: Οι τρεις μουσικοί πίσω από το “Holy Mountain” και το σημείο από όπου ξεκίνησαν
Οι Sleep ήταν ένα τρίο από το Σαν Χοσέ της Καλιφόρνια, που προέκυψε από τους Asbestosdeath, ένα τοπικό doom σχήμα, στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Τον πυρήνα αποτελούσαν ο Al Cisneros στο μπάσο και τη φωνή, ο Matt Pike στην κιθάρα και ο Chris Hakius στα τύμπανα. Ο πρώτος τους δίσκος, το “Volume One” του 1991, ήταν ακόμα ένας κλασικός doom metal δίσκος, βαρύς, αργός και σκοτεινός, με δεύτερο κιθαρίστα τον Justin Marler, ο οποίος αποχώρησε λίγο αργότερα. Ακολούθησε ένα σύντομο EP σε βινύλιο, το “Volume Two”, που σήμερα είναι περιζήτητο συλλεκτικό κομμάτι.
Με την αποχώρηση του Marler οι Sleep έμειναν τρεις, και αυτή η αλλαγή έπαιξε ρόλο σε ό,τι ακολούθησε. Χωρίς δεύτερη κιθάρα, τον χώρο γέμισε το μπάσο του Cisneros, που κουβαλούσε τη μελωδία και το βάρος μαζί. Η μπάντα άρχισε να απομακρύνεται από το καθαρό doom. Ο ήχος έγινε πιο groovy, πιο ψυχεδελικός και πιο χαλαρός στη δομή. Η αρχή των Black Sabbath έγινε η βάση πάνω στην οποία χτίστηκε όλο το νέο υλικό.
“Sleep's Holy Mountain” ηχογράφηση: Το demo που η Earache έβγαλε στην αγορά χωρίς να αλλάξει ούτε νότα
Ένα demo που κατέληξε στα γραφεία της Earache Records έγινε επίσημος δίσκος χωρίς καμία αλλαγή. Οι Sleep ηχογράφησαν το υλικό στο Razor’s Edge του Σαν Φρανσίσκο, με τον Billy Anderson στην παραγωγή, έναν άνθρωπο που θα γινόταν σταθερή αξία της heavy σκηνής της δυτικής ακτής δουλεύοντας με Neurosis, Melvins και Eyehategod. Χωρίς συμβόλαιο στα χέρια, η μπάντα έστειλε τις κασέτες στη βρετανική εταιρεία με την ελπίδα μιας συμφωνίας. Η Earache τις άκουσε, υπέγραψε αμέσως το τρίο και κυκλοφόρησε τις ηχογραφήσεις ακριβώς όπως τις παρέλαβε, χωρίς νέο mix και χωρίς επανηχογράφηση.
Αυτή η λεπτομέρεια εξηγεί πολλά για τον χαρακτήρα του δίσκου. Τα 52 λεπτά του ακούγονται σαν μια μπάντα που παίζει στον χώρο πρόβας της, με το fuzz να γεμίζει κάθε κενό. Σε μια περίοδο που το grunge είχε ήδη μπει στα ραδιόφωνα και στα εξώφυλλα των περιοδικών, οι Sleep έβγαζαν κάτι πιο βρώμικο, πιο αργό και πολύ λιγότερο εμπορικό. Η παραγωγή πιστώθηκε από κοινού στη μπάντα και στον Anderson, κάτι που δείχνει πόσο προσωπική υπόθεση ήταν όλη η ηχογράφηση.
Σύγκριση με Black Sabbath: Αντιγραφή ή εξέλιξη, το δίλημμα που συνοδεύει τον δίσκο από την πρώτη μέρα
Εξέλιξη, θα πουν οι περισσότεροι που έχουν ασχοληθεί σοβαρά με τον δίσκο, αν και η επιρροή είναι φανερή από το πρώτο λεπτό. Το “Sleep’s Holy Mountain” έχει περιγραφεί πολλές φορές ως «ο καλύτερος δίσκος των Black Sabbath που δεν έγραψαν ποτέ οι Black Sabbath». Το εναρκτήριο “Dragonaut” δικαιολογεί τη σύγκριση, αφού πατάει πάνω σε riffs που θυμίζουν έντονα τα “Lord Of This World” και “A National Acrobat”. Οι Sleep δεν έκρυψαν ποτέ από πού ξεκίνησαν, και αυτή η ειλικρίνεια έγινε μέρος της ταυτότητάς τους.
Η διαφορά βρίσκεται στον τρόπο που χειρίζονται το υλικό. Οι πρώτοι δίσκοι των Sabbath είχαν περίεργες δομές και απότομες αλλαγές στο tempo, πάντα όμως γύριζαν σε ένα riff ή σε μια φωνητική γραμμή που κρατούσε το κομμάτι. Εδώ οι δομές είναι πιο ρευστές. Το ομώνυμο “Holy Mountain” και το “From Beyond” μένουν πάνω σε ένα μόνο riff για λεπτά ολόκληρα, το δουλεύουν, το βαραίνουν και το αφήνουν να εξελιχθεί μέσα από την επανάληψη. Την ίδια ώρα, τα “Aquarian” και “Inside The Sun” αλλάζουν συνεχώς ταχύτητα.
Σημαντικό ρόλο έπαιξε και η σύνθεση του τρίου. Χωρίς έναν frontman τύπου Ozzy Osbourne να τραβάει την προσοχή, τα riffs και τα instrumental μέρη πήραν το πάνω χέρι. Ο Cisneros τραγουδούσε σχεδόν σαν να ψέλνει στο “Dragonaut” και περνούσε σε πιο βαθιά φωνή στο “Evil Gypsy/Solomon’s Theme”, με τον Hakius να κρατά σταθερό αλλά ευέλικτο έδαφος κάτω από την κιθάρα του Pike. Το αποτέλεσμα έγινε κι αυτό πρότυπο, με δικούς του μιμητές, ξεχωριστούς από εκείνους των Sabbath.
“Sleep's Holy Mountain” στίχοι και εξώφυλλο: Τα δύο στοιχεία που έκαναν την κάνναβη ταυτότητα ενός είδους
Από δύο στοιχεία γεννήθηκε η stoner αισθητική του δίσκου, τη φανταστική θεματολογία και την ανοιχτή αναφορά στην κάνναβη. Στους στίχους του Cisneros η πραγματικότητα εξαφανίζεται εντελώς. Υπάρχουν διαστημικά καραβάνια, μάγοι του πάγου, άρχοντες ερπετών και μια φυλή από την Ατλαντίδα στο “Aquarian”. Οι Sabbath είχαν γράψει για αστροναύτες και ανθρώπους από ατσάλι με κάποιο αντίκρισμα στον πραγματικό κόσμο, οι Sleep έκοψαν κάθε τέτοια σύνδεση και πήγαν κατευθείαν στη φυγή.
Η κάνναβη υπάρχει παντού μέσα στον δίσκο. Η λέξη stoner εμφανίζεται στους στίχους δύο κομματιών, ανάμεσά τους και του ομώνυμου. Το πυκνό ψυχεδελικό εξώφυλλο, γεμάτο σχέδια που συνδέονται με τους στίχους, έχει φύλλα κάνναβης γύρω από το λογότυπο της μπάντας. Το χόρτο έγινε κεντρικό θέμα, αισθητική επιλογή και μουσικό μοτίβο μαζί, κάτι που το heavy metal δεν είχε δει ξανά με τόση συνέπεια.
Αυτή η επιλογή έχει και ιστορική σημασία. Ο όρος stoner metal λέγεται ότι καθιερώθηκε γύρω στο 1997, με αφορμή μια συλλογή της Roadrunner Records με τίτλο “Burn One Up! Music For Stoners”. Πολλές μπάντες της εποχής έσπευσαν να αρνηθούν την ταμπέλα, οι Sleep όμως την είχαν υιοθετήσει χρόνια πριν καν υπάρξει.
Οι μπάντες που μεγάλωσαν με το “Holy Mountain” και τι του χρωστούν
Από το “Sleep’s Holy Mountain” βγήκαν, άμεσα ή έμμεσα, μερικά από τα πιο γνωστά ονόματα του stoner και του doom των επόμενων δεκαετιών. Electric Wizard, Weedeater, Bongzilla, Bongripper, Dopethrone και Greenleaf χρωστούν μεγάλο μέρος της ταυτότητάς τους σε αυτόν τον δίσκο, στον ήχο ή στη θεματολογία. Ο συνδυασμός fuzz, επανάληψης και κάνναβης, που σήμερα θεωρείται αυτονόητος για το είδος, πήρε εδώ την πρώτη ολοκληρωμένη μορφή του.
Πολλές από αυτές τις μπάντες έσπρωξαν τη συνταγή σε ακόμα πιο ακραία σημεία, και κάποιες τη δούλεψαν καλύτερα από τους ίδιους τους δημιουργούς της. Νεότερα σχήματα όπως οι Elder πήραν το βασικό σχέδιο και το μετέφεραν σε πιο προοδευτικά μονοπάτια. Σε κάθε περίπτωση, το σημείο αναφοράς μένει ίδιο, και οι περισσότερες συζητήσεις για τις ρίζες του stoner metal καταλήγουν σε τρεις δίσκους, το “Master Of Reality” των Black Sabbath, το “Welcome To Sky Valley” των Kyuss και το “Sleep’s Holy Mountain”.
Ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι ότι ο δίσκος κρύβει μέσα του τις μελλοντικές μπάντες των ίδιων των μελών. Το drone στοιχείο του ομώνυμου και του “From Beyond” θα το εξερευνούσαν σε βάθος οι Om, το σχήμα που έφτιαξαν ο Cisneros και ο Hakius. Το επιθετικό άνοιγμα του “Inside The Sun” και τα βαριά, κοφτά riffs του “Evil Gypsy/Solomon’s Theme” δείχνουν ήδη προς τους High On Fire, την μπάντα που ξεκίνησε ο Matt Pike.
Με τον δεύτερο δίσκο τους, οι Sleep άφησαν πίσω τους το κλασικό doom και πήγαν τον heavy ήχο σε ένα μέρος που κανείς δεν είχε εξερευνήσει με τέτοια συνέπεια. Γι’ αυτό το “Sleep‘s Holy Mountain” παραμένει το πρώτο σημείο στο οποίο στρέφεται όποιος θέλει να καταλάβει πώς στήθηκε το stoner metal. Το αποτύπωμά του ακούγεται σε όποια μπάντα κουρδίζει χαμηλά, κρατά ένα riff λίγο παραπάνω απ’ όσο θα περίμενε κανείς και γράφει για ταξίδια μακριά από τον πραγματικό κόσμο.
