Με μία ματιά...
Ο Cliff Burton υπήρξε ο ανεπίσημος καθοδηγητής των Metallica στα πρώτα τους βήματα. Πάντρεψε την κλασική του παιδεία με την επιθετικότητα του thrash, βγάζοντας το μπάσο από τη σκιά των κιθαρών.
- Η εξέλιξη των Metallica θα ήταν ριζικά διαφορετική αν ο θρυλικός Cliff Burton βρισκόταν ακόμα ανάμεσά μας.
- Ουσιαστικά υπήρξε ένας ιδιοφυής συνθέτης που λειτούργησε ως το δημιουργικό θεμέλιο της μεγαλύτερης metal μπάντας.
- Το καινοτόμο παίξιμό του άλλαξε για πάντα τον ρόλο του μπάσου, μετατρέποντάς το σε ηγετικό όργανο στο heavy metal.
Είναι περίεργο, αλλά με έναν άνθρωπο ου συνυπήρξα στον πλανήτη για μόλις έναν μήνα ακριβώς, ο χαμός να με επηρεάζει τόσο. Και αυτό δε συνέβη αμέσως, έπρεπε να περάσουν χρόνια ώστε να καταλάβω τη σημασία του. Αυτό διότι, βλέπεις, οι πρώτες κυκλοφορίες των Metallica που θυμάμαι είναι χωρίς τον αδικοχαμένο Cliff Burton. Οπότε, στην αρχή τον είχα στο μυαλό μου ως απλώς τον πρώτο τους μπασίστα (ναι, δεν ήξερα τον Ron McGovney τότε) και δεν του είχα δώσει ιδιαίτερη σημασία. Στην πορεία ωστόσο, σκαλίζοντας τη μουσική τους εξέλιξη, έγινε ξεκάθαρο το πώς αυτός ο 24χρονος καθόρισε ολόκληρη την πορεία της μπάντας αλλά και του ίδιου του heavy metal.
Πώς επηρέασε τον ήχο των Metallica ο Cliff Burton;
Μέσα στο στούντιο, ο λόγος του μετρούσε ίσως περισσότερο από κάθε άλλου. Παρόλα αυτά, στα πρώτα τους τζαμαρίσματα τα πράγματα δεν ήταν τόσο εύκολα, καθώς η κλασική του παιδεία έμοιαζε εξωγήινη στους υπόλοιπους. Ο ίδιος έφερε πρωτοποριακές ιδέες για αρμονίες και μελωδίες που η μπάντα δεν είχε καν φανταστεί μέχρι εκείνη τη στιγμή.
Όπως έχει δηλώσει χαρακτηριστικά ο Hetfield, «Ποτέ δεν θα είχαμε γράψει κιθαριστικές αρμονίες ή κομμάτια με τόσο περίπλοκες μελωδίες και ενορχηστρώσεις χωρίς τον Cliff». Η ικανότητά του να συνδυάζει την κλασική μουσική με την ενέργεια του punk και όλα υπό τη σκέπη του heavy metal διαμόρφωσε τον πυρήνα των Metallica. Στην πραγματικότητα, τίποτα δεν προχωρούσε στο τελικό στάδιο αν ο ίδιος δεν έδινε το πράσινο φως στις πρόβες και τις ηχογραφήσεις.
Αυτό γίνεται ακόμα πιο σαφές αν δούμε την πορεία των Metallica μέσα από τους τρεις πρώτους τους δίσκους, όπου είναι φανερή μια ραγδαία καλλιτεχνική εξέλιξη. Από το “Kill ‘Em All” μέχρι το “Ride The Lightning” και το μνημειώδες “Master Of Puppets“, η υπογραφή προβάλλει φαρδιά πλατιά. Αυτό συνέβη κυρίως χάρη στην προσέγγισή του στο όργανο που ξέφευγε εντελώς από τα καθιερωμένα όρια του ρυθμικού section.
Χρησιμοποιούσε πετάλια παραμόρφωσης και wah-wah, δίνοντας στον ήχο του έναν χαρακτήρα που θύμιζε περισσότερο lead κιθάρα παρά παραδοσιακό μπάσο. Η εισαγωγή στο “For Whom The Bell Tolls” αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της μοναδικής τεχνικής που μπέρδευε ακόμα και τους έμπειρους ακροατές. Ήταν ένας δημιουργός που σκεφτόταν διαρκώς έξω από το κουτί και δοκίμαζε νέα πράγματα.
Τεράστια σημασία για την κατανόηση της ιδιοφυΐας του έχει και το “Orion”. Εκεί βρίσκουμε τον ιδανικό συνδυασμό των μουσικών του επιρροών, από τον Johann Sebastian Bach μέχρι αγαπημένα του σχήματα όπως οι Lynyrd Skynyrd. Ο Hetfield τονίζει συχνά πόσο πολύ τους έμαθε να ακούνε διαφορετικά είδη και να ανοίγουν τους ορίζοντές τους. «Ο Cliff έφερε πολλές μελωδίες στη μουσική μας τις οποίες είχε μάθει στο σχολείο κατά τη διάρκεια της κλασικής του εκπαίδευσης», έχει εξηγήσει σε μια παλιότερη συνέντευξή του. Το συγκεκριμένο κομμάτι έμελλε να γίνει το μουσικό του μνημείο και το βασικό σύμβολο της καλλιτεχνικής του κληρονομιάς. Ακόμα και σήμερα, όταν η μπάντα το παίζει ζωντανά, η ατμόσφαιρα γεμίζει με μια έντονη, σχεδόν χειροπιαστή νοσταλγία.
Άλλαξε το μπάσο ο Cliff Burton;
Πέρα από τους Metallica, η επιρροή του απλώθηκε ταχύτατα σε ολόκληρο το φάσμα του heavy metal. Μέχρι την εμφάνισή του, ελάχιστοι μπασίστες τολμούσαν να πάρουν πάνω τους τα φώτα της σκηνής σε τόσο ακραία μουσικά είδη. Εκείνος όμως έπαιζε με τα δάχτυλα με ιλιγγιώδη ταχύτητα, διατηρώντας ταυτόχρονα έναν απίστευτο ρυθμό που έδινε τρομερό όγκο στα τραγούδια.
Πολλοί γνωστοί μουσικοί των επόμενων δεκαετιών, από τον χώρο του thrash και του death metal, ομολογούν ότι ξεκίνησαν να παίζουν μπάσο εξαιτίας του. Η επιμονή του να διατηρεί τη δική του ταυτότητα, παίζοντας πολύπλοκες γραμμές κάτω από βαριά ριφ, απελευθέρωσε μια ολόκληρη γενιά μουσικών. Εκεί όπου άλλοι συνάδελφοί του απλώς ακολουθούσαν την κιθάρα, ο Cliff άνοιγε σταθερά τον δικό του δρόμο μέσα στη σύνθεση.
Ένα ακόμα στοιχείο που τον έκανε να ξεχωρίζει ήταν η αδιάφορη στάση του απέναντι στους κανόνες της μόδας. Την ώρα που όλοι γύρω του φορούσαν στενά τζιν και δερμάτινα, εκείνος επέμενε στα φαρδιά παντελόνια καμπάνα και τα απλά μπλουζάκια. Η αυθεντικότητά του φαινόταν σε κάθε του κίνηση, τόσο πάνω στη σκηνή όσο και στις συναναστροφές του με τους υπόλοιπους.
Αυτό το θάρρος να είναι ο εαυτός του ενέπνευσε τους γύρω του να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση απέναντι στο κοινό. Όπως παρατηρούσαν συχνά οι άνθρωποι που δούλεψαν μαζί του, η ήρεμη δύναμή του κρατούσε την μπάντα ενωμένη και γειωμένη απέναντι στην ξαφνική επιτυχία. Ήταν η φωνή της λογικής σε ένα περιβάλλον γεμάτο υπερβολική ένταση, ταχύτητα και ασταμάτητα πολύωρα ταξίδια.
H μοιραία ημέρα της 27ης Σεπτεμβρίου του 1986
Φτάνοντας στο φθινόπωρο του 1986, η κατάσταση έδειχνε ιδανική για το συγκρότημα που κατακτούσε πλέον σταθερά την Ευρώπη. Η περιοδεία για τον τρίτο δίσκο τους πήγαινε περίφημα, γεμίζοντας κλειστά στάδια και φέρνοντας τη μουσική τους σε νέα, τεράστια κοινά. Δυστυχώς, οι συνθήκες στα λεωφορεία της εποχής απείχαν πολύ από το να χαρακτηριστούν ασφαλείς.
Τα μέλη της μπάντας παραπονιούνταν διαρκώς για τα κρεβάτια, καταλήγοντας συχνά να τραβούν χαρτιά για το ποιος θα κοιμηθεί σε ποια θέση. Αυτή η φαινομενικά αθώα διαδικασία έμελλε να κρίνει τη μοίρα του, όταν τράβηξε το μεγαλύτερο φύλλο και διάλεξε τη λάθος κουκέτα. Ήταν μια επιλογή που στοιχειώνει ακόμα και σήμερα τους Metallica.
Κατά τη διάρκεια εκείνης της νύχτας, το όχημα βγήκε από την πορεία του στους παγωμένους δρόμους, ανατράπηκε και τον καταπλάκωσε. Ο οδηγός επικαλέστηκε μαύρο πάγο στο οδόστρωμα, ωστόσο οι μουσικοί είχαν σοβαρές αμφιβολίες για το κατά πόσο ήταν ξύπνιος και συγκεντρωμένος στο τιμόνι. Η απώλεια ήταν ακαριαία και το μεγάλο σοκ για την παγκόσμια μουσική κοινότητα υπήρξε τεράστιο. Οι έρευνες που ακολούθησαν δεν κατάφεραν ποτέ να απαλύνουν τον θυμό των υπολοίπων μελών, τα οποία ένιωσαν ότι η δικαιοσύνη δεν αποδόθηκε ποτέ πραγματικά. Μέσα σε μια στιγμή, το συγκρότημα έχασε τον καθοδηγητή και έναν στενό αδερφό.
Γιατί θεωρείται θρύλος;
Ο Hetfield παραδέχεται πως τον σκέφτεται συχνά όταν γράφει νέο υλικό, αναρωτώμενος τι θα του άρεσε και τι θα απέρριπτε. «Αν μπορώ να εντυπωσιάσω τον Cliff, τότε είναι μια καλή μέρα», έχει πει, δείχνοντας τον τεράστιο σεβασμό που του τρέφει ακόμα. Η πρόωρη απώλειά του ανάγκασε τους Metallica να αλλάξουν, να σκληρύνουν ίσως απέναντι στις δυσκολίες, αλλά η ουσία της προσφοράς του δεν χάθηκε ποτέ.
Είναι λογικό να αναρωτιόμαστε πού θα είχαν φτάσει οι Metallica αν δεν είχε συμβεί το δυστύχημα εκείνο το μοιραίο βράδυ. Υποθέτω ότι η παρουσία του θα διατηρούσε έναν ισχυρό δεύτερο συνθετικό πόλο μέσα στο σχήμα, αλλάζοντας ριζικά την εξέλιξή τους. Από τη μία πλευρά, ο James θα συνέχιζε να δίνει ρυθμό με το γνώριμο ύφος του, και από την άλλη, ο Cliff θα έφερνε την κλασική παιδεία και τις προοδευτικές του επιρροές. Έτσι, θα λειτουργούσε ως το απαραίτητο δημιουργικό αντίβαρο, που ίσως να κρατούσε τους Metallica μακριά από κάποιες πιο συμβατικές επιλογές της δεκαετίας του ενενήντα.
Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά αν δίσκοι όπως το “Load” θα υπήρχαν με τη μορφή που τους ξέρουμε σήμερα. Ενδέχεται ο ίδιος να είχε σπρώξει τον ήχο σε ακόμα πιο περίτεχνα επίπεδα, προσθέτοντας εντελώς νέα στοιχεία στη συνταγή. Παρόλα αυτά, η πραγματικότητα είναι αυτή που ζούμε και το κενό του παραμένει τεράστιο μέχρι σήμερα. Μέσα σε ελάχιστα χρόνια στο προσκήνιο, άφησε πίσω του ένα έργο που άλλοι μουσικοί πασχίζουν δεκαετίες για να χτίσουν, και συνήθως δεν το καταφέρνον. Ο Cliff Burton έφυγε πολύ νωρίς, αλλά πρόλαβε να αποδείξει σε όλους ότι το μπάσο μπορεί να έχει τον ρόλο του οδηγού, αντί απλώς να ακολουθεί πειθήνια τις κιθάρες.
