Η σχέση της μουσικής με την ποίηση δεν είναι τυχαία. Ο έμμετρος λόγος έχει από μόνος του τη δική του τονικότητα και ρυθμό. Συνεπώς, η ανάγκη των δημιουργών να δώσουν φωνή σε λέξεις που για εκείνους κουβαλούν μεγάλο βάρος, είναι φυσική. Οι παρακάτω επιλογές αποδεικνύουν πως ένας σπουδαίος στίχος μπορεί να ξεκινήσει από ένα λευκό χαρτί και να καταλήξει να δονεί ολόκληρα στάδια ή σκοτεινά δωμάτια.
Θάνος Μικρούτσικος και Μαρία Δημητριάδη: Οι γερόντοι
Η Τέχνη και η πολιτική είναι έννοιες αδιαχώριστες και κάθε προσπάθεια να παρουσιαστεί το αντίθετο είναι εκτός πραγματικότητας. Είναι απορίας άξιο πώς μπορείς να σταθείς μπροστά σε έργα που γεννήθηκαν μέσα στη φωτιά της διεκδίκησης και να ισχυριστείς ότι ο δημιουργός οφείλει να μένει αμέτοχος. Όταν ακούς τη Μαρία Δημητριάδη να ερμηνεύει τη μουσική του Θάνου Μικρούτσικου πάνω στους στίχους του Γιάννη Ρίτσου, η συζήτηση για την ουδετερότητα πρέπει να τελειώνει οριστικά. Στο άκουσμα του στίχου για το μουλάρι από θυμό που κρύβεται μες στην καρδιά και δεν σηκώνει το άδικο, η αντίδραση είναι οργανική. Είναι η ίδια η ιστορία ενός λαού που έμαθε να σφίγγει τα δόντια και να περιμένει τη στιγμή που η σιωπή του θα μεταμορφωθεί σε αστροπελέκι. Η μελοποιημένη ποίηση του Ρίτσου μετατρέπει τον καθημερινό μόχθο και την αγωνία των ανθρώπων σε κάτι ιερό.
Η ημιμάθεια και η έλλειψη βασικών ιστορικών γνώσεων στερούν από πολλούς τη δυνατότητα να νιώσουν αυτό το ρίγος. Οι γερόντοι από τον Μοριά και τη Μακεδονία που στέκονται σαν πέτρινα λιοντάρια στη Μακρόνησο αποτελούν σύμβολα μιας ψυχής που αρνείται να λυγίσει μπροστά στον θάνατο. Έναν θάνατο που συνεχίζει να κόβει βόλτες έξω από κάθε σύγχρονο συρματόπλεγμα και οι στίχοι του Ρίτσου, τόσα χρόνια μετά, συνεχίζουν να του δείχνουν τα δόντια τους. Και ακόμα δεν ξέρεις, σαν ανάβουν τα τσακμάκια τους, αν είναι ν’ ανάψουν το τσιγάρο τους ή αν είναι ν’ ανάψουν το φιτίλι του δυναμίτη.
Γιώργος
Arcturus: Alone
Ο Poe είναι μια από τις σημαντικότερες πένες της ιστορίας. Τόσο στον πεζό όσο και στον ποιητικό λόγο άφησε γιγάντια παρακαταθήκη. Για τη δε αισθητική του επιρροή σε όλο το σκοτεινό φάσμα της τέχνης δε χωρά λόος. Γιατί χωρίς αυτόν δεν ξέρουμε κατά πόσο θα ψάχναμε τη γοητεία στο μακάβριο. Δεν είναι μόνο μιζέρια και αυτοκαταστροφή το έργο του. Είναι και πρωτοπορία. Τραγωδία αλλά με δικούς της όρους. Παραδοχή αδυναμίας και τρέλας αλλά βιωματική και όχι από απόσταση ασφαλείας.
Και γι’ αυτό το λόγο αντί να διαλέξω τη σπαραξικάρδια εκτέλεση των Sopor Aeternus πάντα θα προτιμώ τους Arcturus. Γιατί αυτοί αντιλαμβάνονται συνθετικά και ερμηνευτικά όλες τις στρώσεις του ποιήματος. Από την καταραμένη εξιστόρηση και τον πόνο της παραδοχής μιας αιώνιας μοναχικότητας έως τη σταδιακή παράδοση στον δαίμονα εαυτού, οι Arcturus ακολουθούν. Στωικά, σαν χορός τραγωδίας. Και τους ευγνωμονούμε.
Φοίβος
Θάνος Μικρούτσικος: 7 νάνοι στο s/s cyrenia
Λίγο πριν τη δεκαετία του ’90, ο Θάνος Μικρούτσικος ανακάλυψε την εσωτερική μουσικότητα στους στίχους του Νίκου Καββαδία, γεννώντας κομμάτια που έμελλαν να μείνουν ανεξίτηλα. Ο καρπός αυτής της συνεργασίας είναι οι “7 νάνοι στο s/s cyrenia”. Το μελοποίησε κρατώντας τους στίχους σχεδόν αυτούσιους και το τραγούδησε ο ίδιος, σαν να πλέει στη θάλασσα της ποίησης με πιάνο αντί για τιμόνι. Κάθε στροφή ταξιδεύει, γεμίζει εικόνες της θάλασσας, των καραβιών και της μοναξιάς τους, και μας κάνει να νιώθουμε ότι η ελληνική ποίηση ζει μέσα μας.
Δαμιανός
Θάνος Μικρούτσικος: Η πιο όμορφη θάλασσα
Ο Ναζίμ Χικμέτ έγραψε για την ελπίδα με έναν τρόπο που λίγοι κατάφεραν και η μελοποίηση του Θάνου Μικρούτσικου έκανε αυτούς τους στίχους κτήμα κάθε ανθρώπου που ονειρεύεται. Το τραγούδι “Η πιο όμορφη θάλασσα” μας υπενθυμίζει πως οι πιο σημαντικές μέρες μας είναι αυτές που δεν έχουμε ζήσει ακόμα. Είναι ένας ύμνος στην εξέλιξη και στην πίστη πως το καλύτερο βρίσκεται πάντα μπροστά μας.
Ορέστης
Θάνος Μικρούτσικος: Μικρόκοσμος
Συνεχίζοντας το σερί Μικρούτσικου και Χικμέτ. Στον “Μικρόκοσμος” η ποίηση του Χικμέτ γίνεται ένα ορμητικό ποτάμι που διεκδικεί τη δικαιοσύνη και την ελευθερία. Ο Θάνος Μικρούτσικος κατάφερε να ντύσει με νότες την παγκόσμια αγωνία για έναν καλύτερο κόσμο χωρίς να χάσει την ποιητική ευαισθησία του αρχικού κειμένου. Οι στίχοι για τους ανθρώπους που περπατάνε πάνω στη γη και τη γεμίζουν με τον μόχθο τους γίνονται μια κραυγή αξιοπρέπειας.
Ορέστης
Ωχρά Σπειροχαίτη: Βαρκαρόλα
Λοιπόν σταματήστε ό,τι κάνετε. Παίρνεις ένα δώμα. Βάζεις μέσα τους Ωχρά Σπειροχαίτη (aka το βακτήριο που προκαλεί σύφιλη) – (βάζεις την μπάντα, όχι το βακτήριο). Βάζεις Γάλλο ανάρχα ποιητή Laurent Tailhade. Βάζεις Καρυωτάκη που είχε σύφιλη να μεταφράζει τον παραπάνω. Παίρνεις αυτό το Α-Ρ-Ι-Σ-Τ-Ο-Υ-Ρ-Γ-Η-Μ-Α.
Δανάη
Rotting Christ: The Raven
Ο Edgar Allan Poe επιστρέφει στη λίστα μας μέσα από το επικό “The Raven” των Rotting Christ. Η μπάντα κατάφερε να μετατρέψει το πασίγνωστο ποίημα σε έναν μεταλ ύμνο που αποπνέει όλη την απόγνωση και το μυστήριο του πρωτογενούς υλικού. Η επαναλαμβανόμενη λέξη «nevermore» αποκτά νέα δυναμική μέσα από τα βαριά riff και την υποβλητική ατμόσφαιρα που δημιουργεί η ομάδα του Σάκη Τόλη. Είναι μια από τις πιο πιστές και ταυτόχρονα δυναμικές μεταφορές ποίησης στον σκληρό ήχο.
Πάνος
Celtic Frost: Tristesses de la lune
Οι Celtic Frost πάντα πειραματίζονταν με την τέχνη και στο “Tristesses De La Lune” μελοποιούν Charles Baudelaire. Μια μελαγχολική, ονειρική εικόνα της σελήνης, η οποία ονειρεύεται, “απλώνει ένα δάκρυ” και ένας ποιητής τη φυλάει στην καρδιά του. Το ποίημα αποκτά μια απόκοσμη γοητεία με τη συνοδεία εγχόρδων και γυναικείων φωνητικών. Είναι μια στιγμή που το heavy metal υποκλίνεται στην κλασική γαλλική ποίηση και το αποτέλεσμα είναι ένας από τους πιο ατμοσφαιρικούς σταθμούς στην ιστορία του ακραίου ήχου.
Άννα
South Of No North: Anabelle Lee
Συνεχίζοντας στο πνεύμα του Edgar Allan Poe, οι South Of No North δίνουν τη δική τους post punk ερμηνεία στο “Anabelle Lee”. Η μελαγχολία του χαμένου έρωτα που περιγράφει ο ποιητής ταιριάζει απόλυτα με τον ήχο της μπάντας. Η αίσθηση της θάλασσας και του παγωμένου τάφου μεταφέρεται με έναν τρόπο που τιμά το κλασικό έργο ενώ του δίνει μια σύγχρονη και ηλεκτρισμένη πνοή.
Κωνσταντίνος
Die Verbannten Kinder Evas: Misery
Το συγκρότημα Die Verbannten Kinder Evas ειδικεύεται στη μελοποίηση κλασικών ποιητών και το “Misery” βασίζεται στις λέξεις του Percy Bysshe Shelley. Ο σκοτεινός και νεοκλασικός ήχος τους είναι το ιδανικό περιβάλλον για τους στίχους του ρομαντικού ποιητή. Η θλίψη και η απόγνωση που περιγράφει ο Shelley βρίσκουν καταφύγιο σε μια σύνθεση που μοιάζει να έρχεται από μια άλλη εποχή, διατηρώντας όμως την ένταση του αρχικού κειμένου.
Γιώργος
Franz Schubert: Erlkönig
Δεν θα γινόταν να ολοκληρώσουμε αυτό το αφιέρωμα χωρίς να αναφερθούμε στις ρίζες της μελοποιημένης ποίησης. Ο Franz Schubert πήρε το ποίημα του Johann Wolfgang von Goethe και δημιούργησε ένα μουσικό έργο που κόβει την ανάσα. Το “Erlkönig” περιγράφει την αγωνιώδη πορεία ενός πατέρα που προσπαθεί να σώσει τον γιο του από τον βασιλιά των ξωτικών μέσα στη νύχτα. Η εναλλαγή των φωνών και η ένταση του πιάνου που θυμίζει τον καλπασμό του αλόγου μεταφέρουν όλο τον τρόμο και το μεταφυσικό στοιχείο του αρχικού κειμένου. Ο αγαπητός Franz έγραψε το κομμάτι αυτό μόλις στα 18 του, κατορθώντας να δημιουργήσει ένα έργο που αψηφά τον θάνατο μέσα από τον μακάβριο τρόπο. Το παρακάτω animated version μεταφέρει απόλυτα αυτήν την ατμόσφαιρα.
Καλλιόπη
