Δεν υπάρχουν πολλά video games που να βασίζονται τόσο έντονα στην ατμόσφαιρα όσο το “Silent Hill”. Πολύ πριν μπουν στο κάδρο η πλοκή ή οι χαρακρτήρες, το παιχνίδι σε κερδίζει με την αίσθηση του χώρου: την πηχτή ομίχλη, τη βιομηχανική φθορά, τους ανήσυχους ήχους και τα τοπία που μοιάζουν περισσότερο με θραύσματα μνήμης παρά με κανονικά σκηνικά. Το “Return to Silent Hill” δείχνει από νωρίς ότι το αντιλαμβάνεται αυτό. Από τα πρώτα του λεπτά, η ταινία χειρίζεται με σιγουριά την οπτική ταυτότητα του franchise, ανασυνθέτοντας τον καταπιεστικό κόσμο της με συνέπεια και προσοχή στη λεπτομέρεια. Και αυτό μην το θεωρούμε αμελητέτο, αφού οι κινηματογραφικές μεταφορές video games συχνά αστοχούν και στα πιο βασικά ζητούμενα.
Και αυτό έχει σημασία, γιατί οι μεταφορές βιντεοπαιχνιδιών στον κινηματογράφο εξακολουθούν να αποτελούν ένα από τα πιο επίμονα δημιουργικά αδιέξοδα του μέσου. Τα παιχνίδια στηρίζονται στη διάρκεια και στην εμπλοκή του παίκτη, στοιχεία που ο κινηματογράφος, από τη φύση του, δεν μπορεί να αναπαράγει. Στα παιχνίδια τρόμου το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο: ο φόβος δεν γεννιέται απαραίτητα από το ίδιο το γεγονός, αλλά από την καθυστέρησή του, από την αβεβαιότητα και από την άβολη αίσθηση ότι ο παίκτης συμμετέχει ενεργά σε ό,τι ακολουθεί. Το “Silent Hill” ειδικά δεν βασίζεται τόσο στο τι συμβαίνει, όσο στο πότε συμβαίνει και στο πόσο απροετοίμαστος είναι κανείς όσο περιμένει. Η μεταφορά αυτής της εμπειρίας σε μια γραμμική, κινηματογραφική αφήγηση είναι εκ των πραγμάτων μια εξαιρετικά λεπτή ισορροπία.
Το “Silent Hill” του 2006, επίσης σε σκηνοθεσία του Christophe Gans, παραμένει μία από τις ελάχιστες κινηματογραφικές μεταφορές που κατάφεραν να λύσουν έστω και μερικώς αυτόν τον γρίφο. Παρά τα αφηγηματικά του προβλήματα, έβαλε την ατμόσφαιρα πάνω από την εξήγηση και άφησε τον ίδιο τον κόσμο της ταινίας να κυριαρχήσει πάνω στους χαρακτήρες. Είκοσι χρόνια αργότερα, το “Return to Silent Hill” προσπαθεί να κινηθεί στην ίδια κατεύθυνση, μεταφέροντας όμως το βάρος στην ιστορία που αντλεί έμπνευση από το “Silent Hill 2”, ένα παιχνίδι που μας έχει μείνει στη μνήμη περισσότερο για την ψυχολογική του ένταση και την ηθική του ασάφεια παρά για τη μυθολογία του.
Η ταινία ακολουθεί τον James Sunderland, έναν άνδρα παγιδευμένο στο πένθος, ο οποίος λαμβάνει ένα γράμμα από τη σύζυγό του Mary -που θεωρείται νεκρή- με το οποίο τον καλεί να επιστρέψει στην πόλη όπου η σχέση τους είχε κάποτε νόημα. Το Silent Hill, όμως, δεν είναι πια ένας κανονικός τόπος. Βρίσκεται σε μια παράξενη κατάσταση ακινησίας, κάπου ανάμεσα στην εγκατάλειψη και την απειλή. Καθώς ο James την αναζητά, έρχεται αντιμέτωπος με παραμορφωμένους χώρους, εχθρικά πλάσματα και ανθρώπινες φιγούρες που μοιάζουν λιγότερο με κατοίκους και περισσότερο με προεκτάσεις ενός ανεπίλυτου τραύματος. Η αφήγηση προχωρά αποσπασματικά, μεταφέροντάς τον από το ένα σημείο στο άλλο, καθώς κομμάτια πληροφορίας αναδύονται και η αίσθηση της πραγματικότητας γίνεται όλο και πιο εύθραυστη.
Σε θεωρητικό επίπεδο, αυτή η δομή ακολουθεί πιστά το παιχνίδι. Στην πράξη, όμως, φανερώνει ένα από τα βασικά προβλήματα της ταινίας: δεν αφήνει αρκετό χώρο στην ασάφεια. Αντί να αφήνει το νόημα να ξεδιπλωθεί σταδιακά, το “Return to Silent Hill” σταματά συχνά για να εξηγήσει τον εαυτό του. Οι αναδρομές και οι διάλογοι επαναλαμβάνουν τις συναισθηματικές καταστάσεις των χαρακτήρων, αφαιρώντας την αβεβαιότητα που θα έπρεπε να συνοδεύει τη διαδρομή του James. Το αποτέλεσμα είναι μια ταινία ψυχολογικού τρόμου που επιδιώκει περισσότερο να γίνει κατανοητή παρά να σε κάνει να νιώσεις άβολα.
Αυτή η τάση για υπερεξήγηση επηρεάζει και τους χαρακτήρες. Ο James εμφανίζεται εξαρχής συντετριμμένος, χωρίς να αφήνεται ουσιαστικό περιθώριο για κλιμάκωση. Η εσωτερική του σύγκρουση τίθεται από νωρίς και επαναλαμβάνεται συχνά, αλλά σπάνια αποκτά βάθος. Αντί η ψυχολογία του να αποκαλύπτεται μέσα από τη σχέση του με την πόλη, το κοινό πληροφορείται συνεχώς τι αισθάνεται και για ποιον λόγο. Οι δευτερεύοντες χαρακτήρες ακολουθούν την ίδια λογική: εμφανίζονται για λίγο, προσφέρουν εξηγήσεις ή θεματικά στοιχεία και στη συνέχεια εξαφανίζονται. Έτσι λειτουργούν λιγότερο ως κανονικοί άνθρωποι και περισσότερο ως μηχανισμοί της αφήγησης, δίνοντας στην ταινία την αίσθηση μιας σειράς συνδεδεμένων σκηνών αντί για μια ενιαία, σταδιακή κατάβαση.
Ο ρυθμός γίνεται ακόμη ένα θύμα αυτής της επιλογής. Η ταινία συχνά απλώς κυλά, αντί να χτίζει ένταση. Οι μεγάλες περιπλανήσεις και οι παρατεταμένες στιγμές σιωπής δείχνουν πρόθεση για συγκράτηση, αλλά χωρίς ουσιαστική κλιμάκωση καταλήγουν να ισοπεδώνουν την αγωνία αντί να τη δυναμώνουν. Ο τρόμος λειτουργεί μέσα από εναλλαγές -ανάμεσα στην ηρεμία και την έκρηξη- όμως εδώ η ατμόσφαιρα παραμένει διαρκώς βαριά. Σταδιακά, αυτή η σταθερότητα μειώνει τον αντίκτυπό της, μετατρέποντας αυτό που θα έπρεπε να είναι αποπνυκτικό σε κάτι αδρανές.
Ο Christophe Gans παραμένει ένας δημιουργός με έντονη οπτική ταυτότητα -κάτι που είχε ήδη φανεί στην “Αδελφότητα των Λύκων” και επιβεβαιώνεται και εδώ. Υπάρχουν στιγμές όπου το “Return to Silent Hill” αποτυπώνει με ακρίβεια την απόκοσμη ησυχία της πόλης: μακρινά πλάνα άδειων δρόμων που χάνονται μέσα στην ομίχλη, εσωτερικοί χώροι που δείχνουν μόνιμα υγροί και φθαρμένοι, και μεταβάσεις ανάμεσα σε διαφορετικές εκδοχές της πραγματικότητας που συγχέουν τον φυσικό χώρο με την ψυχική αποσύνθεση. Ορισμένα από τα σχέδια των πλασμάτων λειτουργούν εξαιρετικά ως εικόνες, ενώ κάποιες σκηνές -ιδίως όσες περιλαμβάνουν τον Pyramid Head- υπενθυμίζουν ότι ο Gans εξακολουθεί να γνωρίζει πώς να στήνει έναν απειλητικό, χωρικά ασφυκτικό τρόμο.
Ακόμη κι έτσι, όμως, τα όρια της παραγωγής γίνονται εμφανή. Σε σύγκριση με τα πιο απτά περιβάλλοντα της ταινίας του 2006, αυτή η εκδοχή του Silent Hill δείχνει λιγότερο «χειροπιαστή». Τα ψηφιακά σκηνικά και τα εφέ είναι πιο εμφανή και, παρότι δεν αποτυγχάνουν πάντα, συχνά δεν έχουν το φυσικό βάρος που χρειάζεται για να κάνουν την πόλη να μοιάζει πραγματικά ασφυκτική. Τα τέρατα, όσο εμβληματικά κι αν παραμένουν, εμφανίζονται συχνά σαν αναμενόμενα στιγμιότυπα και όχι ως προεκτάσεις της ψυχολογίας του πρωταγωνιστή. Υπάρχουν επειδή ανήκουν στο οπτικό λεξιλόγιο του Silent Hill, όχι επειδή η αφήγηση έχει πραγματικά προετοιμάσει την παρουσία τους.
Αυτό που τελικά φρενάρει την ταινία δεν είναι η έλλειψη σεβασμού προς το υλικό της, αλλά το αντίθετο. Το “Return to Silent Hill” δείχνει απόλυτα προσηλωμένο στο να τιμήσει το παιχνίδι, όμως αυτή η προσήλωση εκφράζεται περισσότερο ως συσσώρευση στοιχείων παρά ως ουσιαστική ερμηνεία. Η εικόνα παίρνει τη θέση της ιδέας και οι γνώριμες αναφορές αντικαθιστούν τη συναισθηματική εξέλιξη. Έτσι, ενώ η ταινία αναπαράγει με ακρίβεια την επιφάνεια του Silent Hill, δυσκολεύεται να μεταφέρει στον κινηματογράφο τη βαθύτερη συναισθηματική του δομή.
Παρ’ όλα αυτά, θα ήταν άδικο να απορριφθεί η ταινία συνολικά. Υπάρχει μια ειλικρινής σοβαρότητα στην πρόθεσή της και μια ξεκάθαρη κατανόηση των αισθητικών προτεραιοτήτων του franchise. Σε μια περίοδο όπου πολλές κινηματογραφικές μεταφορές ισοπεδώνουν το αρχικό υλικό σε ανώδυνα θεάματα, το “Return to Silent Hill” τουλάχιστον επιχειρεί να διατηρήσει την ατμόσφαιρα που ορίζει το σύμπαν του. Η αποτυχία του δεν προκύπτει από παρεξήγηση του Silent Hill, αλλά από την υποτίμηση του πόσο δύσκολο είναι να λειτουργήσει αυτή η εμπειρία χωρίς την ενεργή συμμετοχή του παίκτη.
Τελικά, το “Return to Silent Hill” καταλήγει σε έναν γνώριμο μεσαίο χώρο. Δεν είναι ούτε η καταστροφική αποτυχία που περιγράφουν μερικοί, ούτε όμως και η εξαιρετική κινηματογραφική μεταφορά που περιμέναμε. Πρόκειται για μια ταινία βαθιά προσηλωμένη στην οπτική ταυτότητα και την ατμόσφαιρα της σειράς, η οποία όμως υπονομεύει επανειλημμένα τον εαυτό της μέσα από υπερβολικές εξηγήσεις, άνισο ρυθμό και μια διαρκή απροθυμία να αφήσει τη σιωπή και την αβεβαιότητα να λειτουργήσουν. Όπως και η πόλη που απεικονίζει, είναι συναρπαστικό να περιπλανηθεί κανείς μέσα της, αλλά δύσκολο να την κατοικήσει πραγματικά.
Artist: Morrissey
Album: I Am Not a Dog on a Chain
Label: BMG
Release Date: 20/03/2020
Genre: Indie Rock
Movie: Return to Silent Hill
Year: 2026
Duration: 106′
Genre: Horror, Mystery
Director: Christophe Gans
Jeremy Irvine, Hannah Emily Anderson
Return to Silent Hill
Το “Return to Silent Hill” πετυχαίνει στο ύφος αλλά δυσκολεύεται στη λειτουργία. Η αισθητική συνέπεια δεν αρκεί για να καλύψει τις αδυναμίες στη δραματουργία και τον ρυθμό. Πρόκειται για μια προσεγμένη αλλά τελικά συγκρατημένη επιστροφή, που θα ικανοποιήσει οπτικά, αλλά θα ξεχαστεί πολύ γρήγορα.
