Με μία ματιά...
Το 2001 ο πιο γνωστός τρολ της Νορβηγίας πέταξε τα μεσαιωνικά πλήκτρα στον κάδο και μπήκε σε στούντιο με τέσσερα κανάλια και μηδέν σχέδιο. Από εκεί βγήκε ένας δίσκος που έδιωξε μισό κοινό και κέρδισε άλλο ένα, σε πίστες που δεν τον είχαν ακούσει ποτέ. Είκοσι πέντε χρόνια μετά, ακούγεται ακόμα σαν ατύχημα που πέτυχε.
- Ο δίσκος άνοιξε στον Mortiis την πόρτα των goth και industrial clubs και προετοίμασε την Era III με πλήρες σχήμα και περιοδείες.
- Το “The Smell Of Rain” είναι ο μόνος δίσκος της Era II του Mortiis και σηματοδοτεί το τέλος του dungeon synth ιδιώματός του.
- Ο Håvard Ellefsen τραγούδησε εδώ πρώτη φορά ως βασικός ερμηνευτής, με τη Sarah Jezebel Deva στα guest φωνητικά.
Είκοσι πέντε χρόνια κλείνει φέτος ο δίσκος που έκοψε στα δύο την πορεία του Mortiis. Το “The Smell Of Rain” κυκλοφόρησε το 2001 και δεν κρατούσε σχεδόν τίποτα από τα πλήκτρα που είχαν χτίσει το όνομά του μέσα στα ‘90s. Στη θέση του δάσους και του κάστρου μπήκαν sequencers, παραμορφωμένες κιθάρες και ρυθμοί φτιαγμένοι για πίστα. Για το κοινό που τον ακολουθούσε από τα πρώτα ambient άλμπουμ, η αλλαγή ήρθε χωρίς καμία προειδοποίηση.
Μέχρι τότε ο Νορβηγός ήταν περισσότερο φιγούρα παρά άνθρωπος. Πρώην μπασίστας των Emperor, με προσθετικά στο πρόσωπο και έναν ολόκληρο κόσμο φαντασίας γύρω του, είχε βάλει μόνος του τις βάσεις για ό,τι αργότερα ονομάστηκε dungeon synth. Ο δίσκος του 2001 είναι η πρώτη φορά που ακούς τον Håvard Ellefsen και όχι τον χαρακτήρα. Τραγούδησε ο ίδιος, έγραψε για απομόνωση και θυμό, και πέταξε έξω από το αφήγημα κάθε ίχνος μυθολογίας των ξωτικών.
Era II: Γιατί ο Mortiis άφησε πίσω του το dungeon synth;
Στα τέλη των 90s είχε κουραστεί με τον ίδιο του τον ήχο και περνούσε δύσκολη περίοδο. Άκουγε Nine Inch Nails, Skinny Puppy, Depeche Mode, Enigma και Iggy Pop, και ήθελε να φτάσει κάπου εκεί χωρίς να ξέρει πώς γίνεται. Ζούσε σε μικρή πόλη όπου οι μόνοι άλλοι εναλλακτικοί ήταν black metallers, άρα δεν υπήρχε κανείς να ρωτήσει. Έβαζε τους δίσκους σε επανάληψη και προσπαθούσε να τους αποκωδικοποιήσει μόνος, αποτυγχάνοντας αρκετά ώστε να βγει κάτι δικό του.
Η ονομασία “Era II” δεν ήρθε από δημοσιογράφους, τη φόρεσε ο ίδιος στον δίσκο. Ήταν ουσιαστικά μια ταμπέλα προειδοποίησης για όποιον περίμενε κάστρα και ομίχλη. Με τον τρόπο αυτό χώρισε μόνος του τη δισκογραφία του σε κεφάλαια, πριν προλάβει να το κάνει κάποιος άλλος για λογαριασμό του.
Στον χάρτη που προέκυψε, η Era I κρατάει ολόκληρα τα 90s με τίτλους όπως το “Ånden Som Gjorde Opprør” και το “Keiser Av En Dimensjon Ukjent”. Η Era III ξεκινάει το 2004 με το “The Grudge” και κλείνει το 2010 με το “Perfectly Defect”, σε πολύ πιο industrial rock έδαφος. Ανάμεσα στα δύο κεφάλαια στέκει ένας και μόνο δίσκος, χωρίς αδέλφια και χωρίς συνέχεια.
Mε τι μέσα φτιάχτηκε το “The Smell Of Rain”
Τα εργαλεία ήταν οριακά. Δούλεψε με Pro Tools 4 και δυνατότητα τεσσάρων καναλιών, χωρίς χώρο πρόβας και χωρίς να έχει περάσει ποτέ demo τα φωνητικά του. Δεν ήξερε τι κάνει ένα mic preamp ούτε πού ακριβώς μπαίνει το μικρόφωνο. Σύμφωνα με όσα έχει πει σε συνεντεύξεις της εποχής, το περιβάλλον της ηχογράφησης ήταν παράξενο ακόμα και για τον ίδιο, και πολλές αποφάσεις πάρθηκαν στην τύχη.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο βγήκε ένας ήχος πιο καθαρός από οτιδήποτε είχε κάνει πριν. Τα synths κρατάνε τη μελωδία, οι κιθάρες μπαίνουν σαν φαρδιές πλάκες από κάτω που πάνω τους τρέχει ένας παλμός που χρωστάει στην ευρωπαϊκή dance σκηνή των 90s. Το παράδοξο είναι ότι ο πιο καλογυαλισμένος δίσκος του φτιάχτηκε με τα πιο φτωχά μέσα της καριέρας του.
Βοήθεια ήρθε και απ’ έξω. Στα guest φωνητικά κλήθηκε η Sarah Jezebel Deva, γνωστή από Cradle of Filth, για χορωδιακές και δραματικές γραμμές που δίνουν όγκο εκεί που η δική του φωνή δεν έφτανε. Η επιλογή της δείχνει ότι ήξερε ακριβώς τι του έλειπε, ακόμα κι όταν δεν ήξερε πώς να το φτιάξει μόνος.
Γιατί ο Mortiis ακούγεται τόσο συγκρατημένος στο “The Smell Of Rain”;
Ήθελε να φωνάξει και δεν το έκανε. Ο στόχος ήταν μια πιο επιθετική, industrial ερμηνεία, κάτι με δυναμική και νεύρο, και τελικά βγήκε ψίθυρος. Η πιο αναγνωρίσιμη υφή ολόκληρου του δίσκου είναι προϊόν φόβου και όχι σχεδιασμού. Δεν υπήρχε εμπειρία, δεν υπήρχαν σωστά μηχανήματα, και η φωνή έμεινε χαμηλά στο mix με την παραμόρφωση να κάνει τη μισή δουλειά.
Το κέρδος φάνηκε αργότερα. Μια φωνή που τρέμει ταιριάζει με στίχους για εγκατάλειψη και μοναξιά, και σε κομμάτια όπως το “Everyone Leaves” η αδυναμία της ερμηνείας κουβαλάει όλο το βάρος. Στο “Scar Trek / Parasite God” η ίδια φωνή στρέφεται με περιφρόνηση απέναντι σε κάθε μορφή δογματικής εξουσίας. Τα δύο αυτά κομμάτια αρκούν για να δεις πού πήγαινε ο δίσκος.
Αντί για δράκους και βασίλεια, οι στίχοι γύρισαν προς τα μέσα. Ο ίδιος έχει περιγράψει τη διαδικασία σαν ένα είδος προσωπικής θεραπείας, με κεντρικό θέμα τη συνειδητοποίηση ότι πίσω από το κοστούμι υπάρχει ένας κοινός άνθρωπος.
Ένας απλός άνθρωπος με φρικτό περίβλημα
Έτσι συνόψισε κάποτε αυτό που κατάλαβε φτιάχνοντας τον δίσκο. Η φράση εξηγεί γιατί η Era II ακούγεται πιο γυμνή από οτιδήποτε άλλο στη δισκογραφία του.
Πώς υποδέχτηκε η metal σκηνή τον δίσκο;
Η εταιρεία ήταν λάθος διεύθυνση. Η Earache Records κουβαλούσε βαριά metal ταυτότητα, και ένας δίσκος με χορευτικούς παλμούς και synthpop ρεφρέν βρέθηκε σε ράφια γεμάτα ουρλιαχτά. Αρκετές κριτικές της εποχής δυσκολεύτηκαν ακόμα και να αποφασίσουν σε ποιο είδος ανήκει. Το εξώφυλλο με τη γνωστή φιγούρα συντήρησε την παρεξήγηση, στέλνοντας τον δίσκο σε κοινό που δεν τον ζητούσε.
Παράλληλα άνοιγε άλλη πόρτα. Μέσα στα επόμενα χρόνια κομμάτια του άρχισαν να παίζονται σε goth και industrial μαγαζιά, εκεί όπου το όνομα Mortiis δεν σήμαινε τίποτα μέχρι τότε. Το κοινό που κέρδισε ο δίσκος δεν είχε ακούσει ποτέ ambient άλμπουμ με κάστρα. Από αυτή την άποψη, η στροφή πέτυχε ακριβώς επειδή ενόχλησε τους παλιούς.
Era III: Τι ακολούθησε το “The Smell Of Rain”;
Μετά το 2001 η λογική άλλαξε ριζικά. Μαζεύτηκε πλήρες σχήμα, ξεκίνησαν περιοδείες, και η φωνή που είχε μείνει κρυμμένη άρχισε να δυναμώνει πάνω στη σκηνή. Αυτό που διόρθωσε τα νεύρα και την ερμηνεία ήταν τα χρόνια των live και όχι κάποια εσωτερική αποκάλυψη. Το “The Grudge” πήγε βαθύτερα στο industrial rock, με τον ήχο να χρωστάει πολλά στη σχολή των Nine Inch Nails.
Τα προσθετικά έφυγαν για λόγους πρακτικούς. Η διαδικασία πριν από κάθε εμφάνιση έτρωγε ώρες, και η απόφαση να τα αφήσει δεν κρύβει καμία ιστορία ψυχολογικής απελευθέρωσης. Όταν τον ρώτησαν αν η μάσκα τον βοηθούσε με το άγχος, η απάντηση ήταν ένα ξερό όχι. Η απλούστερη εξήγηση είναι συνήθως και η σωστή στη δική του περίπτωση.
Ο δίσκος σήμερα
Έφτασε και η ώρα της συμφιλίωσης. Το 2017 ανέβηκε στη Στοκχόλμη για την επέτειο της Cold Meat Industry και ξαναέπαιξε υλικό από το δεύτερο άλμπουμ του, ενώ το 2020 επέστρεψε κανονικά στο dungeon synth μετά από δύο δεκαετίες. Η επιστροφή τον ξαναέκανε κεντρική μορφή σε ένα είδος που είχε μεγαλώσει χωρίς αυτόν.
Σήμερα το “The Smell Of Rain” ακούγεται σαν κάψουλα του 2001, με όλη την αισθητική της εποχής πάνω του. Παραμένει ο πιο χορευτικός δίσκος του και ο μόνος που δεν θα μπορούσε να ξαναφτιάξει, επειδή χρειαζόταν την άγνοια για να βγει. Μιλώντας για καινούργιο υλικό, ο ίδιος έχει πει ότι ακουμπάει πολύ περισσότερο σε εκείνον τον δίσκο παρά σε οτιδήποτε dungeon synth έχει κάνει. Ένα τέταρτο του αιώνα μετά, το ατύχημα της Era II δουλεύει ακόμα σαν πυξίδα.
