Ξεκινώντας την αναδρομή σε έναν δίσκο με ιδιαίτερα απαιτητικά νοήματα, το “Fear of a Blank Planet” αποτελεί την ένατη επίσημη κυκλοφορία των Porcupine Tree. Η Roadrunner ανέλαβε την έκδοση του άλμπουμ, που έκανε πρεμιέρα στη Βρετανία στις 16 Απριλίου του 2007, για να ακολουθήσει η κυκλοφορία στην αγορά των Η.Π.Α. λίγες ημέρες αργότερα, στις 24 Απριλίου. Ο Steven Wilson, που κρύβεται πίσω από τις συνθέσεις και το όραμα της μπάντας, επέλεξε τον συγκεκριμένο τίτλο ως φόρο τιμής στο “Fear of a Black Planet” των Public Enemy, καθώς έτρεφε μεγάλο σεβασμό για το συγκεκριμένο έργο.
Η λογοτεχνική έμπνευση από το έργο του Bret Easton Ellis
Η κεντρική θεματολογία του δίσκου αντλεί σημαντική έμπνευση από το μυθιστόρημα “Lunar Park“ του Bret Easton Ellis. Εν ενώ το βιβλίο εστιάζει στην οπτική γωνία ενός πατέρα που φέρει το όνομα του συγγραφέα, η music μεταφορά επιλέγει μια διαφορετική πορεία. Η αφήγηση πραγματοποιείται μέσα από τα μάτια του γιου, ενός εντεκάχρονου παιδιού με το όνομα Robby. Πολλά σημεία των στίχων του “Fear of a Blank Planet” έχουν βασιστεί απευθείας στο λογοτεχνικό έργο. Μια χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί το “My Ashes“, το οποίο αποδίδει τιμή στο τελευταίο κεφάλαιο. Εκεί, οι στάχτες του πατέρα του Bret διαλύονται στον αέρα και καλύπτουν κάθε ανάμνηση από το παρελθόν του.
Η έννοια του “κενού πλανήτη” στον τίτλο μαρτυρά την έντονη ανησυχία του Steven Wilson για τον τρόπο που η τεχνολογία επηρεάζει την καθημερινότητα, ειδικά όσον αφορά τους εφήβους. Ο Steven Wilson πίστευε πως η συνεχής ενασχόληση με υπολογιστές και κάθε είδους gadgets εμπόδιζε τους νέους να συνδεθούν ουσιαστικά με τον φυσικό κόσμο γύρω τους. Παρόλο που οι στίχοι γράφτηκαν το 2006, πριν την καθολική επικράτηση των smartphones και των κοινωνικών δικτύων, το όραμά του αποδείχθηκε τρομακτικά επίκαιρο. Η εξέλιξη της κοινωνίας επιβεβαίωσε τις προφητικές του σκέψεις με τον πιο δυσάρεστο τρόπο.
Το στιχουργικό περιεχόμενο εστιάζει κατά κύριο λόγο σε δύο διαταραχές που συναντώνται συχνά στους νέους, τη διπολική διαταραχή και τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής. Επιπλέον, εξετάζονται διάφορες προβληματικές συμπεριφορές, όπως η χρήση ναρκωτικών ως μέσο διαφυγής και η αποξένωση που προκαλεί το ίντερνετ ή συσκευές όπως το iPod και το Playstation. Ο Steven Wilson θίγει επίσης το ζήτημα της μειωμένης κριτικής ικανότητας εξαιτίας των ΜΜΕ. Η επιτυχία του άλμπουμ στηρίχθηκε στην άμεση ταύτιση του κόσμου με αυτά τα θέματα, τα οποία παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρα και στη δική μας εποχή.
Η δημιουργική πορεία από το Τελ Αβίβ στο Λονδίνο
Η δημιουργία των συνθέσεων για το “Fear of a Blank Planet” άρχισε να παίρνει μορφή στις αρχές του 2006. Ο Steven Wilson δούλευε πάνω στο νέο υλικό ενώ βρισκόταν στο Τελ Αβίβ για τις ανάγκες του δεύτερου άλμπουμ των Blackfield. Μέσα από εκείνες τις πρώτες προσπάθειες προέκυψε το “Always Recurring“, ένα τραγούδι που τελικά δεν δημοσιεύτηκε ποτέ στην αρχική του μορφή. Ωστόσο, αρκετά μουσικά του στοιχεία ενσωματώθηκαν στη συνέχεια για την ολοκλήρωση του “What Happens Now?“.
Στο μεταξύ, την περίοδο που ο Steven Wilson βρισκόταν στο Τελ Αβίβ, ο Richard Barbieri συνέθεσε το μεγαλύτερο μέρος της μουσικής για το “My Ashes”. Το “Cheating the Polygraph” προέκυψε ως συνεργασία των Harrison και Wilson, ενώ τα “Way Out of Here”, “What Happens Now?” και “Nil Recurring” δημιουργήθηκαν με τη συμβολή και των τεσσάρων μελών των Porcupine Tree. Η ομαδική δουλειά ήταν φανερή σε αυτά τα κομμάτια, ενισχύοντας τον πολυδιάστατο χαρακτήρα του δίσκου.
Με την ολοκλήρωση των ηχογραφήσεων για τον δίσκο των Blackfield τον Ιούνιο, ο Steven Wilson επέστρεψε άμεσα στο Λονδίνο για να συναντήσει την υπόλοιπη μπάντα. Μαζί άρχισαν να επεξεργάζονται το υλικό που είχε γράψει, σε μια δημιουργική διαδικασία που διήρκεσε από τον Ιούλιο μέχρι τον Αύγουστο. Μέσα από αυτή τη συνεργασία των Porcupine Tree προέκυψε ένας μεγάλος αριθμός τραγουδιών. Τελικά, μόνο έξι από αυτά επιλέχθηκαν για να συμπεριληφθούν στην επίσημη λίστα του “Fear of a Blank Planet”.
Κοινωνικοί προβληματισμοί & σκοτεινές επιρροές
Σε διάφορες συνεντεύξεις την περίοδο που κυκλοφόρησε το άλμπουμ, ο Steven Wilson εξέφρασε έντονο προβληματισμό για την εύκολη πρόσβασης των εφήβων στα ναρκωτικά και στα όπλα. Την ανησυχία του αυτή τη συνέδεσε άμεσα με τα τραγικά γεγονότα στο Columbine και στη Virginia. Παράλληλα, αναφέρθηκε στους δεσμούς της βίας με την εμμονή για αναγνωρισιμότητα που συχνά καλλιεργεί η ριάλιτι τηλεόραση. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που χρησιμοποίησε ήταν οι πυροβολισμούς στο εμπορικό κέντρο Westroads στην Ομάχα, όπου ο δράστης άφησε ένα σημείωμα αυτοκτονίας στο οποίο εξηγούσε πως αυτή η πράξη θα τον έκανε επιτέλους διάσημο.
Όλες οι παραπάνω αναφορές προσδίδουν στον δίσκο μια ιδιαίτερα σοβαρή και σκοτεινή αύρα, η οποία αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα των θεμάτων που πραγματεύεται. Όπως συμβαίνει όμως σε κάθε σπουδαία κυκλοφορία, οι στίχοι λειτουργούν συμπληρωματικά προς το μουσικό σκέλος, το οποίο αποτελεί αδιάψευστο μάρτυρα της υψηλής συνθετικής δεινότητας των Porcupine Tree. Ο Steven Wilson έχει παραδεχτεί πως εκείνη την περίοδο δεχόταν έντονες επιρροές από τους Meshuggah, γεγονός που τον ώθησε να εντάξει στον ήχο του αρκετά πιο βαριά και ογκώδη riffs.
Η ηχητική ταυτότητα και η συμμετοχή του Alex Lifeson
Η προσπάθεια να αποδοθεί ένας συγκεκριμένος μουσικός χαρακτηρισμός στο “Fear of a Blank Planet” αποτελεί μια πρόκληση, καθώς ο δίσκος συνδυάζει στοιχεία από το heavy rock, τη μελωδική pop, το art rock και το metal, πλαισιωμένα από εξαιρετικές φωνητικές αρμονίες. Ο προσδιορισμός progressive rock δεν επαρκεί για να περιγράψει τη συνολική εμπειρία που προσφέρουν οι Porcupine Tree σε αυτή την κυκλοφορία. Ωστόσο, η συγκεκριμένη κατηγοριοποίηση μπορεί να δώσει μια πρώτη εικόνα για το ηχητικό περιβάλλον στο οποίο πρόκειται να περιηγηθεί ο ακροατής.
Με την αναφορά στο progressive rock, είναι αδύνατο να μην γίνει λόγο για το συγκρότημα που έχει ταυτιστεί με το συγκεκριμένο ιδίωμα περισσότερο από κάθε άλλο. Την εποχή που πραγματοποιούνταν οι ηχογραφήσεις, ο Steven Wilson διάβασε μια συνέντευξη στο περιοδικό Classic Rock, στην οποία ο κιθαρίστας των Rush, Alex Lifeson, δήλωνε μεγάλος υποστηρικτής των Porcupine Tree. Αυτό οδήγησε τον Steven Wilson να επικοινωνήσει μαζί του για να του προτείνει μια συμμετοχή στον δίσκο. Ο Alex Lifeson ανταποκρίθηκε θετικά και έτσι δημιουργήθηκε ένα ειδικό μέρος στο τραγούδι “Anesthetize”, ώστε να φιλοξενηθεί το χαρακτηριστικό του σόλο.
Αυτή η συνεργασία αποδείχθηκε εξαιρετικά ταιριαστή για το συνολικό ύφος του δίσκου, καθώς οι ικανότητες του Alex Lifeson δένουν αρμονικά με τη γενικότερη ατμόσφαιρα του “Fear of a Blank Planet”. Ο Steven Wilson εξήγησε πως το άλμπουμ σχεδιάστηκε με βάση τη λογική των συγκροτημάτων της δεκαετίας του ’70. Σε εκείνη την εποχή, η δομή του βινυλίου με τις δύο πλευρές επέτρεπε τη δημιουργία μουσικών έργων διάρκειας 50 λεπτών που λειτουργούσαν ως ένα ενιαίο σύνολο. Ο στόχος ήταν η συνεχής ροή και η εστίαση σε μια κοινή θεματική ενότητα που θα επέτρεπε στον ακροατή να βυθιστεί πλήρως σε έναν νέο κόσμο. Ο ίδιος ο δημιουργός σημειωσε σχετικά: «Αυτός ήταν πάντα ο τρόπος των Porcupine Tree, αλλά σίγουρα το πήγαμε στο επόμενο επίπεδο».
Η εμπορική επιτυχία και η διεθνής καταξίωση
Η εμπορική πορεία του δίσκου υπήρξε ιδιαίτερα ικανοποιητική, αφού το “Fear of a Blank Planet” κατάφερε να ξεπεράσει σε πωλήσεις το “Deadwing“, το οποίο μέχρι τότε αποτελούσε το σημείο αναφοράς για το συγκρότημα. Η κυκλοφορία αυτή οδήγησε τους Porcupine Tree για πρώτη φορά στο Top 100 του Billboard 200, με την είσοδό τους να πραγματοποιείται απευθείας στη θέση 59. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, οι παγκόσμιες πωλήσεις του άλμπουμ άγγιξαν τα 250.000 αντίτυπα, γεγονός που θεωρείται σπουδαίο κατόρθωμα για την εποχή εκείνη. Η αποδοχή του κοινού φάνηκε επίσης από την παρουσία του δίσκου στα charts των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών.
Το 2012, το Popmatters ανέδειξε το “Fear of a Blank Planet” ως την κορυφαία progressive rock κυκλοφορία της δεκαετίας του 2000. Το Loudwire συμπεριέλαβε τον δίσκο στη λίστα με τα εκατό καλύτερα hard rock και heavy metal άλμπουμ του 21ου αιώνα, κατατάσσοντάς τον στη θέση 27. Λίγα χρόνια αργότερα, το 2015, το περιοδικό Rolling Stone τοποθέτησε το “Fear of a Blank Planet” στην 39η θέση ανάμεσα στα καλύτερα progressive rock άλμπουμ όλων των εποχών. Παράλληλα, το βρετανικό περιοδικό Prog αναγνώρισε την αξία του δίσκου δίνοντάς του την 18η θέση στη δική του λίστα με τα σημαντικότερα prog άλμπουμ που έχουν κυκλοφορήσει ποτέ.
