Όταν ήμουν μικρός θεωρούσα το “IX Equilibrium” των Emperor έναν κακό δίσκο. Με τα χρόνια κατάλαβα πόσο λάθος έκανα και πόσο βιαστική ήταν εκείνη η πρώτη μου κρίση. Εκείνη την εποχή το αυτί μου δεν ήταν αρκετά εκπαιδευμένο για να συλλάβει την πολυπλοκότητα που έκρυβε το συγκεκριμένο άλμπουμ μέσα στο γενικότερο πλαίσιο του black metal. Σήμερα αναγνωρίζω πλήρως το τεράστιο σφάλμα μου. Ο δίσκος αυτός ίσως να υπολείπεται ελάχιστα σε σχέση με τα μνημειώδη “Anthems to the Welkin at Dusk” και “In the Nightside Eclipse“, παραμένει ένα αληθινό μεγαλούργημα. Το 90% των μπαντών του είδους θα σκότωναν για να έχουν γράψει κάτι τόσο ιδιοφυές.
Το να διαδέχεσαι δύο από τους σημαντικότερους δίσκους στην ιστορία της ακραίας μουσικής αποτελεί ένα τεράστιο βάρος. Οι Emperor είχαν ήδη κερδίσει μια πρωτοφανή φήμη για τη μουσική τους και είχαν εδραιωθεί ως οι απόλυτοι κυρίαρχοι του είδους τους. Η πίεση ήταν τεράστια και κάθε τους κίνηση περνούσε από το μικροσκόπιο του κοινού και των κριτικών. Εγώ ο ίδιος έπεσα στην παγίδα των προσδοκιών και «απαιτούσα» μια απλή επανάληψη του ένδοξου παρελθόντος. Η μπάντα από τη Νορβηγία επέλεξε να τραβήξει τον δικό της δρόμο και να μας προσφέρει μια εντελώς νέα ηχητική εμπειρία.
Ένα τολμηρό άλμα
Το “IX Equilibrium” κυκλοφόρησε την άνοιξη του 1999 και αποτέλεσε το τρίτο ολοκληρωμένο πόνημα του συγκροτήματος. Ήταν η στιγμή που η μπάντα σταμάτησε να αποτελεί απλά τον εκφραστή ενός νέου ήχου και μπήκε σε εντελώς νέα εδάφη. Μέσα στα 44 λεπτά της διάρκειάς του κρύβεται ένας λαβύρινθος από ιδέες που αποκαλύπτονται σταδιακά. Οι δημιουργοί του πρόσθεσαν τεράστιες δόσεις μελωδίας και ατμόσφαιρας μαζί με την καθιερωμένη τους αγριότητα. Αυτό το άλμα μπροστά έφερε στο προσκήνιο την προοδευτική πλευρά του Ihsahn.
Ο ίδιος ο Ihsahn είχε μια πολύ ξεκάθαρη άποψη για τη συγκεκριμένη κατεύθυνση και εξήγησε την αλλαγή στον ήχο της μπάντας τονίζοντας τα εξής: «Νομίζω ότι το νέο άλμπουμ ξεφεύγει λίγο από τα όρια του black metal. Χρησιμοποιήσαμε μια πιο γενική metal επιρροή, που κυμαίνεται από αυστηρό heavy μέχρι thrash και death metal. Μετά την ολοκλήρωση ενός άλμπουμ, υπάρχουν πάντα πράγματα που θα ευχόσουν να είχες κάνει διαφορετικά, νιώθω ότι πετύχαμε περισσότερα από όσα θέλαμε, από άποψη παραγωγής, με τη νέα κατάσταση στο στούντιο και την προετοιμασία που κάναμε. Πιστεύω ότι έχουμε εξελιχθεί ως μουσικοί και τόσο η μουσική όσο και οι στίχοι είναι πιο ώριμοι και έχουν μεγαλύτερη ποικιλία αυτή τη φορά».
Η σημασία του τίτλου
Η αλλαγή φάνηκε από την πρώτη κιόλας επαφή με τον τίτλο και το εξώφυλλο του δίσκου. Η επιλογή του λατινικού αριθμού και της λέξης που υποδηλώνει την ισορροπία έκρυβε πολλά περισσότερα από έναν απλό εντυπωσιασμό ή μια τυχαία έμπνευση. Οι Emperor ήθελαν να αποτυπώσουν την εσωτερική τους αναζήτηση και την προσπάθεια για την απόλυτη τελειότητα. Ο αριθμός εννιά έπαιξε έναν καθοριστικό ρόλο σε ολόκληρη τη δημιουργία του άλμπουμ και λειτούργησε ως ένας μυστικιστικός συνδετικός κρίκος ανάμεσα στα τραγούδια και την παραγωγή.
Ο Ihsahn ανέλυσε διεξοδικά το σκεπτικό πίσω από αυτή την επιλογή και έριξε φως στον συμβολισμό αναφέροντας τα εξής: «Το εννιά χρησιμοποιείται για διάφορους συμβολικούς λόγους μεγαλύτερης και μικρότερης σημασίας, καθώς και για πιο απλούς λόγους, όπως το γεγονός ότι το άλμπουμ κυκλοφορεί το 1999, το master έγινε στις 9 Ιανουαρίου 1999, σε 9 ώρες και συμπτωματικά έχει 9 κομμάτια. Ο τίτλος αντικατοπτρίζει μεγάλο μέρος του περιεχομένου, τόσο μουσικά όσο και στιχουργικά, και την αναζήτηση της ύψιστης ισορροπίας. Ακόμα και αν το εννιά είναι ο υψηλότερος αριθμός στο αριθμητικό μας σύστημα, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι σε κάθε θεωρία υπάρχει ένα παράδοξο, γι’ αυτό χρησιμοποιούμε το λατινικό IX».
Η απόλυτη έναρξη
Είναι πρακτικά αδύνατο να μην αρχίσεις να κουνάς το κεφάλι σου μόλις ξεκινήσει το “Curse You All Men!“. Το κομμάτι αυτό μπαίνει με τρομακτική φόρα και γκρεμίζει την πόρτα με ένα falsetto που θυμίζει έντονα τις χρυσές εποχές του κλασικού heavy metal και τις ερμηνείες του Halford. Αμέσως μετά εκτοξεύεται σε ένα μανιώδες thrash riff που συνοδεύεται από μια γενναιόδωρη δόση ατμόσφαιρας μέσω των πλήκτρων. Το περιοδικό Rolling Stone το συμπεριέλαβε στα 100 καλύτερα heavy metal τραγούδια όλων των εποχών το 2023 αναγνωρίζοντας την αξία του. Αυτό το τραγούδι θεωρείται ίσως η καλύτερη έναρξη δίσκου που θα ακούσεις ποτέ στη ζωή σου.
Μέσα σε αυτή την ηχητική καταιγίδα οι κιθάρες των Samoth και Ihsahn χτίζουν ένα αδιαπέραστο τείχος θορύβου. Τα πλήκτρα ουρλιάζουν με επιβλητικό τρόπο και τονίζουν τις πολλαπλές κορυφώσεις που περνάει το κομμάτι μέχρι να ολοκληρωθεί. Από κάτω υπάρχει η απάνθρωπη δουλειά του Trym στα τύμπανα ο οποίος βαράει με μια μανία που δύσκολα συναντάς αλλού. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή καταλαβαίνεις πως η μπάντα εννοεί κάθε της λέξη και το εξαιρετικό momentum διατηρείται όμορφα μέχρι το τελευταίο δευτερόλεπτο του δίσκου.
Εξέλιξη και ταχύτητα
Η ερμηνεία στα φωνητικά παίρνει μια εντελώς νέα μορφή σε αυτόν τον δίσκο. Ο Ihsahn γίνεται πολύ πιο σίγουρος για τις καθαρές του φωνητικές ικανότητες και πειραματίζεται με θάρρος. Αυτό το στοιχείο είναι ιδιαίτερα εμφανές σε κομμάτια όπως το “An Elegy of Icaros” και το “The Source of Icon E“.
Αυτές οι στιγμές τραβούν περισσότερο την προσοχή από τα καθαρά μέρη του “Anthems to the Welkin at Dusk” και παραμένουν στρατηγικά τοποθετημένες για να εξυπηρετούν τη σύνθεση. Παράλληλα, τα βασικά φωνητικά διατηρούν την κατάμαυρη αισθητική τους και μπορείς να διακρίνεις εύκολα μια τεράστια επιρροή από τους Bathory.
Για το αγαπημένο του τραγούδι μέσα από το άλμπουμ, ο Ihsahn ξεκαθάρισε την προτίμησή του και μοιράστηκε τις σκέψεις του: «Το προσωπικό μου αγαπημένο από τον δίσκο είναι το “An Elegy of Icaros“, καθώς είμαι πολύ ικανοποιημένος με τη δομή του κομματιού και το δυναμικό του εύρος».
Όταν οι Emperor πατάνε το γκάζι, το αποτέλεσμα είναι το απόλυτο χάος. Κομμάτια όπως το “Sworn” και το “Decrystallizing Reason” χτίζουν σταδιακά την ένταση και ξαφνικά δίνουν τη θέση τους σε ξεσπάσματα με blast beats ύψιστης ταχύτητας. Εκεί φαίνεται ξεκάθαρα η χημεία της τριάδας και το πόσο καλά δουλεύουν οι κιθάρες μαζί με τα τύμπανα και τα πλήκτρα σε απόλυτο συγχρονισμό. Το κάθε τραγούδι απαιτεί την απόλυτη προσοχή του ακροατή για να αποκαλύψει τα μυστικά του.
Η τεχνική του Trym πίσω από το drum kit αξίζει μια δική της ξεχωριστή αναφορά μέσα στο σύνολο του έργου. Ο τρόπος που παίζει ξεπερνάει τον απλό ρυθμό, ουσιαστικά σφυροκοπάει τα τύμπανα ασταμάτητα και με απίστευτη δύναμη. Η αντοχή του και η ακρίβεια στις κινήσεις του δημιουργούν έναν ήχο που σε παρασύρει σαν χιονοστιβάδα στο πέρασμά της. Υπάρχουν στιγμές που νιώθεις ότι η ταχύτητά του ξεπερνά τα ανθρώπινα όρια και η ενέργεια που βγάζει σε κάθε χτύπημα είναι μεταδοτική.
Η σκοτεινή ατμόσφαιρα
Υπάρχει κάτι στη γενική προσωπικότητα αυτού του άλμπουμ που φέρνει στο μυαλό παλιές ιστορίες με σπαθιά και μαγεία. Τα στρώματα των συνθεσάιζερ δημιουργούν ολοζώντανες εικόνες από τεράστια κάστρα με γοτθική αρχιτεκτονική χτισμένα στην κορυφή κάποιου λόφου με κεραυνούς να πέφτουν στο φόντο.
Αυτά τα θεατρικά στοιχεία είναι πολύ πιο δουλεμένα εδώ σε σχέση με τις υπόλοιπες μπάντες στην ακραία σκηνή της εποχής. Αποτελούν την απόδειξη πως ένα μελωδικό και προοδευτικό έργο μπορεί ταυτόχρονα να είναι άκρως τρομακτικό αρκεί να βρεις την κατάλληλη ισορροπία ανάμεσα στα δύο.
Μαζί με τα εντυπωσιακά καθαρά μέρη υπάρχουν τραγούδια όπως το “Nonus Aequilibrium” και το “Warriors of Modern Death” που ανεβάζουν τον πήχη της βαρβαρότητας σε δυσθεώρητα ύψη. Σε αυτές τις συνθέσεις η μπάντα αποδεικνύει ότι το progressive στοιχείο μπορεί να συμβαδίσει αρμονικά με τον παραδοσιακό σκληρό ήχο. Η εναλλαγή των ρυθμών και η ευφυής χρήση των keyboards από τον Ihsahn δημιουργούν ένα πολυεπίπεδο και συμπαγές αποτέλεσμα.
Ο δίσκος καλύπτει τον συμφωνικό ήχο των Emperor με τον αυθεντικό χαρακτήρα τους και προσθέτει στοιχεία τα οποία θα αναπτύσσονταν ακόμα περισσότερο στο μετέπειτα “Prometheus: The Discipline of Fire & Demise“. Ο gothic ήχος βρίσκει τη θέση του σε αυτή την κυκλοφορία και αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο στο τελευταίο κομμάτι “Of Blindness and Subsequent Seers“. Εκεί οι μελωδίες σβήνουν σιγά σιγά και δίνουν τη θέση τους σε μια εξαιρετικά καλαίσθητη ακουστική κιθάρα αφήνοντας τον ακροατή με ένα αίσθημα δέους.
Μια σπουδαία παρακαταθήκη
Η απόλυτη επιτυχία του συγκροτήματος ήταν πως κατάφερε να εξελιχθεί διατηρώντας ακέραιη την ταυτότητά του. Πολλοί ίσως να προτιμούν μπάντες όπως οι Darkthrone που διατήρησαν έναν σταθερό και αναλλοίωτο ήχο στο πέρασμα των δεκαετιών. Οι Emperor με τη σειρά τους επέλεξαν να αλλάζουν συνεχώς και αυτό ακριβώς έκαναν πράξη με το “IX Equilibrium”. Κατάφεραν να γίνουν πιο περίπλοκοι και ταυτόχρονα να παραμείνουν πιστοί στις νορβηγικές ρίζες τους. Αυτό το μείγμα της επιθετικότητας με την κλασική μουσική παιδεία τους έκανε πραγματικά μοναδικούς στο είδος τους.
Σχετικά με την εξέλιξη της μπάντας και τα βήματα που τους οδήγησαν εκεί, ο Ihsahn εξήγησε τη φιλοσοφία τους λέγοντας: «Πάντα είχαμε την ίδια βάση, κάναμε πάντα μια προσπάθεια να κάνουμε κάτι διαφορετικό με κάθε δίσκο. Θέλαμε να προσθέσουμε νέες διαστάσεις και να βελτιωθούμε. Πιστεύω ότι το μεγαλύτερο βήμα που κάναμε ποτέ ως μπάντα ήταν με το “IX Equilibrium“, ειδικά αν το δεις από την πλευρά της παραγωγής».
Στις μέρες μας ο σκληρός ήχος βρίσκεται σε μια εξαιρετικά υγιή κατάσταση και μεγάλο μέρος του αρχικού στίγματος έχει μείνει για τα καλά στο παρελθόν. Έχουμε να ευχαριστούμε πρωτοπόρους όπως οι Emperor για αυτή την απελευθέρωση. Είναι πολύ πιθανό να περάσει τεράστιο χρονικό διάστημα μέχρι να δούμε ξανά μια μπάντα αυτού του βεληνεκούς.
Κάποιοι άνθρωποι απλώς τυχαίνει να ενώνονται τη σωστή στιγμή και στο σωστό μέρος και έχουν το θάρρος να κάνουν το κάτι διαφορετικό. Το “IX Equilibrium” είναι η ζωντανή απόδειξη αυτής της μαγείας. Μπορεί να χρειάστηκα χρόνια για να κατανοήσω το μεγαλείο του, πλέον όμως κατέχει μια εντελώς ξεχωριστή θέση στην καρδιά μου. Μας χάρισαν μια μνημειώδη δισκογραφία και αυτό το άλμπουμ παραμένει ένας ογκόλιθος της ακραίας μουσικής βιομηχανίας.
