Πίσω από τον θόρυβο, τις κιθάρες και την εικόνα του rock star που συνόδευε τον Kurt Cobain, υπήρχε ένας άνθρωπος με βαθιά αγάπη για τις λέξεις. Οι στίχοι του εμπνέονταν πολλές φορές από σελίδες ανατρεπτικών μυθιστορημάτων. Αν κοιτάξουμε τα αναγνώσματά του, βλέπουμε έναν δημιουργό αρκετά μακριά από τα γνώριμα στερεότυπα. Ο ίδιος διάβαζε με μανία και έβρισκε καταφύγιο στους αντισυμβατικούς συγγραφείς. Τα αγαπημένα βιβλία του Kurt Cobain φωτίζουν τις λογοτεχνικές του επιρροές, εξηγώντας παράλληλα πώς η λογοτεχνία διαμόρφωσε τον ήχο των Nirvana.
Αγάπη για τους αντισυμβατικούς συγγραφείς
Το μεγαλύτερο μέρος της λογοτεχνικής του συλλογής αποτελείται από σπουδαία έργα τα οποία ο ίδιος ανέφερε συχνά στις συνεντεύξεις του. Ο τραγουδιστής ήταν σε όλη του τη ζωή πολύ ανοιχτός σχετικά με τις επιρροές του. Η αγάπη του για τις λέξεις και την ποίηση τον οδήγησε στα έργα του Charles Bukowski και των συγγραφέων της beat γενιάς.
Όπως πολλοί άλλοι αστέρες της rock μουσικής, βρήκε μια ξεχωριστή θέση στην καρδιά του για τον William S. Burroughs. Οι ιστορίες αυτών των συγγραφέων καταπιάνονταν συχνά με χαρακτήρες στο περιθώριο της κοινωνίας, κάτι που άγγιζε βαθιά την ψυχοσύνθεση του μουσικού. Ο Burroughs αποτελούσε προσωπικό ήρωα για τον Kurt Cobain.
Ο τραγουδιστής χρησιμοποίησε την τεχνική cut-up του συγγραφέα για να γράψει στίχους, ακολουθώντας τα βήματα του David Bowie. Ο θαυμασμός του τον οδήγησε σε μια συνεργασία μαζί του το 1993 για το “The Priest They Called Him“, ένα spoken-word κομμάτι με τη συνοδεία κιθάρας.
Ριζοσπαστική σκέψη και φεμινισμός
Στη μέση της αλλαγής του προσώπου της εναλλακτικής μουσικής, ο frontman των Nirvana έβρισκε χρόνο για προοδευτικά δοκίμια και κριτική σκέψη. Διάβαζε με πάθος τα αμφιλεγόμενα έργα της Camille Paglia και έβρισκε μεγάλο ενδιαφέρον στις ιδέες της. «Μου αρέσει πάρα πολύ η Camille Paglia, είναι πραγματικά διασκεδαστική, παρόλο που δεν συμφωνώ απαραίτητα με αυτά που λέει» είχε σχολιάσει ο ίδιος. Ο τραγουδιστής ήταν το ίδιο προοδευτικός και στην καθημερινότητά του, προσφέροντας μια πρώιμη φεμινιστική οπτική και σπάζοντας τα στερεότυπα του macho rock and roll περιβάλλοντος.
Όταν ρωτήθηκε για το βιβλίο “SCUM Manifesto” της Valerie Solanas, η τοποθέτησή του ήταν ξεκάθαρη. «Ήταν μια μαχητική φεμινίστρια που, κατά τη γνώμη μου, είχε μερικές απίστευτες ιδέες. Όλοι την αποκαλούσαν τρελή επειδή οι ιδέες της είναι αρκετά βίαιες. Το βιβλίο λέει σε γενικές γραμμές ότι οι γυναίκες πρέπει να κυβερνούν τη γη και συμφωνώ με αυτό» είχε δηλώσει χαρακτηριστικά.
Το βιβλίο που έγινε μόνιμη εμμονή
Λίγο πριν από τις 16 Ιανουαρίου του 1993, ο Kurt Cobain κατέβηκε από τη σκηνή του Hollywood Rock Festival στο Σάο Πάολο και σωριάστηκε σε μια καρέκλα. Το μπλουζάκι του ήταν γεμάτο ιδρώτα και η χλωμή του όψη μαρτυρούσε τον αγώνα του με τον εθισμό, τη φήμη και τον ίδιο του τον εαυτό. Μαζί με τους Krist Novoselic και Dave Grohl είχαν μόλις παίξει μπροστά στο μεγαλύτερο κοινό τους, περίπου 110.000 άτομα.
Σε εκείνη την ιστορική εμφάνιση έφτυσε στις τηλεοπτικές κάμερες και διέλυσε ένα καρπούζι πάνω στις χορδές της κιθάρας του. Στα παρασκήνια καθόταν σιωπηλός ανάμεσα σε καλώδια και θήκες κιθάρας, κρατώντας ένα παράξενο βιβλίο.
Ήταν το μυθιστόρημα “Perfume: The Story of a Murderer” του Patrick Süskind. Το βιβλίο βρισκόταν διαρκώς δίπλα του στις περιοδείες και αποτέλεσε μια από τις μεγαλύτερες επιρροές του. «Έχω διαβάσει το “Αρωμα” του Patrick Süskind περίπου δέκα φορές στη ζωή μου και δεν μπορώ να σταματήσω να το διαβάζω. Είναι σαν κάτι που βρίσκεται μόνιμα στην τσέπη μου, απλά δεν με εγκαταλείπει» είχε εκμυστηρευτεί σε μια από τις τελευταίες του συνεντεύξεις.
Το βιβλίο εκδόθηκε το 1985 και ακολουθεί τη ζωή του Jean-Baptiste Grenouille, ο οποίος γεννιέται με μια εξαιρετική αίσθηση της όσφρησης και μια βαθιά αηδία για την ανθρωπότητα. Στη Γαλλία του 18ου αιώνα, ο πρωταγωνιστής βρίσκεται σε έναν κόσμο όπου κανείς δεν τον αγαπά και όλοι τον φοβούνται για τις υπερφυσικές του ικανότητες. Η μητέρα του τον γεννά σε έναν πάγκο της αγοράς ανάμεσα σε εντόσθια ψαριών και τη μυρωδιά των νεκρών, κόβοντας τον ομφάλιο λώρο με ένα μαχαίρι.
Το μωρό επιβιώνει από το κρύο, τις αρρώστιες και την εγκατάλειψη χάρη στο χάρισμά του. Μαθαίνει να χρησιμοποιεί τη μύτη του και φιλοδοξεί να γίνει ο μεγαλύτερος αρωματοποιός της εποχής. Θέλει να δημιουργήσει ένα άρωμα τόσο θαυματουργό που θα μπορεί να ελέγχει τη θέληση των ανθρώπων και να τους αναγκάσει να τον αγαπήσουν. Για να το πετύχει αυτό, μετατρέπεται σε δολοφόνο με σκοπό να συλλέξει το άρωμα νεαρών κοριτσιών.
Πώς η λογοτεχνία πέρασε στους στίχους
Μετά το φεστιβάλ στο Σάο Πάολο, οι Nirvana ηχογράφησαν κάποια demo στο Ρίο ντε Τζανέιρο και έπειτα κατευθύνθηκαν στα Pachyderm Studios της Μινεσότα. Εκεί ξεκίνησαν να δουλεύουν το τελευταίο τους άλμπουμ με τίτλο “In Utero“. Ο Steve Albini, ένας από τους πιο σπουδαίους παραγωγούς της rock, ανέλαβε την παραγωγή του δίσκου. Ο ίδιος θυμάται τον τραγουδιστή να κρατάει ένα σημειωματάριο με πιθανούς στίχους κατά τη διάρκεια των ηχογραφήσεων, πολλοί από τους οποίους βασίζονταν σε αποσπάσματα από το αγαπημένο του βιβλίο.
Στο τραγούδι “Scentless Apprentice” η επιρροή είναι άμεση. Το κομμάτι ξεκινά με μια έκρηξη στα τύμπανα, ανακοινώνοντας τη γέννηση ενός δαιμονικού παιδιού, και συνεχίζει με ένα σκληρό κιθαριστικό riff. Οι στίχοι περιγράφουν τη σκηνή όπου η τροφός παραπονιέται ότι το μωρό δεν έχει καμία απολύτως μυρωδιά. Στο ρεφρέν ακούμε τις κραυγές του πρωταγωνιστή, ο οποίος μισεί τους πάντες και θέλει απεγνωσμένα να ξεφύγει από τους ανθρώπους γύρω του.
Ο πρωταγωνιστής του βιβλίου ταξιδεύει μόνο τη νύχτα και προσπαθεί να μείνει μακριά από όλους, μια κατάσταση με την οποία ο τραγουδιστής των Nirvana μπορούσε να ταυτιστεί απόλυτα. Στο βιβλίο ο ήρωας καταφεύγει σε μια σπηλιά βαθιά μέσα στη γη, όπου νιώθει επιτέλους ασφαλής. Ο τελευταίος στίχος του “Scentless Apprentice” μας μεταφέρει ακριβώς μέσα σε αυτή τη σπηλιά. Παράλληλα, ο Dave Grohl θεωρεί αυτό το κομμάτι ως ένα από τα καλύτερα του δίσκου, τονίζοντας τη σκοτεινή ατμόσφαιρα των στίχων.
Πολλά ακόμα τραγούδια στο “In Utero” είναι συνυφασμένα με εικόνες από το ίδιο βιβλίο. Αν ακούσουμε προσεκτικά το “Heart-Shaped Box“, θα διαπιστώσουμε ότι αναφέρεται στις πρώτες ανάσες του ήρωα στη βρώμικη αγορά. Παράλληλα, οι στίχοι του “Pennyroyal Tea” περιγράφουν μια πρωτόγονη μέθοδο άμβλωσης που σχετίζεται με τη μητέρα του. Μέσα από τα “Rape Me” και “Very Ape” αποτυπώνεται το τραύμα του φυσικού σώματος, ενώ το “Milk It” παραπέμπει σε ένα παράσιτο, όπως ακριβώς παρομοιάζεται ο πρωταγωνιστής στο μυθιστόρημα. Ακόμα και το οπισθόφυλλο του άλμπουμ είναι γεμάτο με έμβρυα, οστά και νεκρά λουλούδια, υπονοώντας τη μοίρα και τα εγκλήματα του ήρωα.
Το να γράφεις τραγούδια θέλει χρόνο και επιμονή. Χρειάζονται πολλά λάθη και αποτυχίες μέχρι να καταφέρεις να αγγίξεις το ανθρώπινο συναίσθημα. Στο βιβλίο, ο ήρωας βάζει τέλος στη ζωή του ρίχνοντας πάνω του το θαυματουργό άρωμα. Σε έναν στίχο του άλμπουμ “In Utero”, ο Kurt Cobain τραγουδά σαν να μιλάει απευθείας σε αυτόν, λέγοντας πως η μυρωδιά του είναι ακόμα εδώ. Αυτό το πάθος του για το γράψιμο κατάφερε να ξεκολλήσει τη μουσική από τα συνηθισμένα θέματα του rock and roll. Ο σκληρός ήχος ενώθηκε με δυνατά συναισθήματα και ζητήματα που έσπαγαν τους κανόνες, δίνοντας ρεύμα σε κάθε λέξη, κάτι που θα συνεχίσουμε να νιώθουμε για πολλά χρόνια.
Τα αγαπημένα βιβλία του Kurt Cobain
Η παρακάτω λίστα, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στο “The Cobain Dossier”, αποτυπώνει την αγάπη του για τις λέξεις και το απίστευτο πάθος του για το διάβασμα, το οποίο τον βοήθησε να δημιουργήσει το δικό του μουσικό σύμπαν.
Ανάμεσα στα βιβλία που ξεχώριζε ήταν “Η Κόλαση” του Dante Alighieri, η τριλογία “Μολλόυ, Ο Μαλόν πεθαίνει, Ο Ακατονόμαστος” του Samuel Beckett, καθώς και τα έργα του William S. Burroughs, όπως το “Τζάνκι”, το “Γυμνό γεύμα” και το “Queer”. Η λίστα συμπληρώνεται από το “Τοστ ζαμπόν” και το “Ταχυδρομείο” του Charles Bukowski, το “Geek Love” της Katherine Dunn, το “The Outsiders” της S.E. Hinton, τα κλασικά “Οι αλήτες του Ντάρμα” και “Στον δρόμο” του Jack Kerouac. Τέλος, ο ίδιος διάβαζε τη συλλογή δοκιμίων “Collected Essays” της Camille Paglia, το “Ο φύλακας στη σίκαλη” του J.D. Salinger, τον “Άμλετ” του William Shakespeare, το “SCUM Manifesto” της Valerie Solanas, “Το άρωμα” του Patrick Süskind και την ανθολογία έργων “Selected Works” της Elinor Wylie.
