Πολυγραφότατος, μάστορας της μελωδίας, μελετητής της ιστορίας αλλά κυρίως αμφιλεγόμενος. Ο Jerome Reuter με τους Rome επί 20 χρόνια δισκογραφεί αδιάλειπτα και προκαλεί τις αντιδράσεις του κοινού. Δεν αρνείται να εξετάσει δύσκολα θέματα αλλά αυτό τον κάνει κάπως «σκαιώδη» στα μάτια ορισμένων. Γιατί η μουσική των Rome πάντα συμβαδίζει με έννοιες όπως της ιστορικής μνήμης, της ευρωπαϊκής ταυτότητας και των ιδεωδών που καταλήγουν σε συντρίμμια ή θρέφουν νέα φίδια.
Από τη στιγμή που ο Reuter ξεκίνησε να παράγει neofolk ήχους, δεν τον ενδιέφερε αποκλειστικά το να ακουστεί σαν ένας κλώνος των Current 93 ή των Death In June. Είχε δικούς του προβληματισμούς σχετικά με τη φύση της πολιτικής. Προβληματισμούς που θα τον έκαναν να φαίνεται ύποπτος σε ορισμένους προοδευτικούς. Και παρότι είμαι σκεπτικιστής σχετικά με τα λεγόμενα ενός καλλιτέχνη, τείνω να τον πιστέψω όταν λέει πως είναι κατά του φασισμού και του ολοκληρωτισμού. Έστω κι αν αυτό μπορεί να ακούγεται ως ένα κεντρώο «νίψιμο χειρών». Το γιατί θα το αναλύσω αργότερα.
Με το “Nera” του 2006 ο Reuter τοποθετεί τους Rome στο δισκογραφικό χάρτη. Ένα δίσκο που συνδυάζει ακουστικές μελωδίες με αυστηρό martial industrial, βιομηχανικές λούπες και samples και απελπισμένο σκοτάδι. Ένα δίσκο μαύρο όπως τον τίτλο του που βυθίζεται στα σκοτάδια του καλλιτέχνη και αφήνει υποσχέσεις. Το ζήτημα της ιστορικής μνήμης και της ήττας διαφαίνονται όχι ως εθνικιστικές ρητορικές αλλά ως κομμάτι πόνου μιας μερίδας κόσμου που αργότερα εκμεταλλεύεται από κινήματα. Κομμάτια όπως το “A Burden of Flowers”, το “Das Unbedingte” και το “Beasts of Prey” σκιαγραφούν τον πόνο που προκαλεί η ήττα και η απώλεια ζωών που χάθηκαν στο όνομα μιας «πατρίδας».
Το 2007 έρχεται ο δίσκος που θα γυρίσει περισσότερα κεφάλια προς το μέρος του Reuter και θα δώσει ένα τρομακτικά πειστικό δείγμα γραφής. Το “Confessions d’un Voleur d’Âmes” βρίσκει το δημιουργό να αναρωτιέται σχετικά με τη φύση των ιστορικών εξομολογήσεων και την καπηλεία των γεγονότων. Ένας δίσκος πονεμένος που όμως αξιοποιεί την ισχύ του για να περιγράψει την ευθύνη απέναντι σε κτηνωδίες και την τυφλή πίστη σε ιδεώδη που στερούνται πανανθρώπινων αξιών. Ένα βάρος το οποίο με τη σειρά του εξαθλιώνει κάθε ηθική και οδηγεί στον φασισμό και στο ατομικό σκότος. Καθόλου τυχαία ένα θέμα όπως αυτό της εξορίας παίζει επίσης κεντρικό ρόλο. Όχι της εξορίας λόγω εγκλημάτων ή πολιτικών φρονημάτων. Αλλά της εξορίας που προκύπτει ως αντίδραση σε ένα σύστημα το οποίο εκμεταλλεύεται το ανήκειν για να προωθήσει μισανθρωπία και τυφλή πίστη. Το “Querkraft”, το “Torture Detachment” και το “Wolfsmantel” ηχούν εξίσου φρέσκα σχεδόν είκοσι χρόνια αργότερα.
Τι γίνεται, όμως, όταν τα κινήματα εξωθούν τους πολίτες στο να περιορίζονται σε αριθμούς, δεδομένα και γρανάζια; Τι γίνεται όταν ο ανθρώπινος παράγοντας εξαλείφεται μια και καλή και η ύπαρξη ενός έθνους παραμένει ψυχρά υπολογιστική; Όταν δεν έχει καμία θέση η ατομικότητα σε ένα σύνολο και η φωνή του υποκειμένου πρέπει να ταυτίζεται με εκείνη του κράτους; Με αυτό το ερώτημα οι Rome παράγουν τον δίσκο που τους καθιερώνει και ταυτόχρονα αποτελεί ένα εγχειρίδιο στο πως πρέπει να «διαβάζονται». Το “Masse Mensch Material” αποτελεί μια καλλιτεχνική δήλωση ύφους που αγγίζει την αποστασιοποίηση των Laibach. Το project δεν είναι εδώ για να δώσει απαντήσεις και να πει τα ξεκάθαρα τσιτάτα που θα δώσουν στο πιάτο τις απαντήσεις.
Αντιθέτως, υιοθετεί το ύφος μιας απολυταρχίας που απευθύνεται ψυχρά και σχεδόν αλγοριθμικά σε όσους υποτάσσονται σε αυτό. Ο πόνος και ο ρομαντισμός υπάρχουν μόνο υφολογικά για να φέρουν τα άτομα ενώπιον των ευθυνών τους απέναντι στο σύστημα που υπηρετούν. Εδώ δε μιλάμε ανθρώπινα, αλλά συλλογικά. Όχι όμως με κέντρο τον άνθρωπο και την αναλώσιμη φύση του. Αλλά τη συστημική εξάλειψη των χαρακτηριστικών που ορίζουν το άτομο ως ον με συναισθήματα και κατανόηση. Η αγνή Death In June στιγμή του “Das Feuerordal”, ο χορός της φάμπρικας του “Wir Götter Der Stadt” και το μπρεχτικό στήσιμο του “Die Brandstifter” συναινούν υπέρ των παραπάνω.
Αν όμως κάποιος θέλει να εντρυφήσει σε ένα σαφώς πιο λυρικό δίσκο που θα του δημιουργήσει γλαφυρά αισθήματα και θα ξαναμιλήσει ατομικά και πονεμένα, τότε δε χρειάζεται να ψάξει παραπέρα από το “Flowers From Exile”. Ένας δίσκος ο οποίος επανέρχεται στο ζήτημα της εξορίας με αισθητικά ψήγματα που τέμνονται με τον ισπανικό εμφύλιο. Αυτή τη φορά όμως η εξορία συμβαίνει εν μέσω αποκτήνωσης και συμβολίζει την απαραίτητη στάση απέναντι σε έναν κόσμο που χάνει τη μνήμη του πόνου του.
Εμπνεόμενος από τα δεινά που βρήκαν τους λαούς της Ευρώπης στον εικοστό αιώνα, ο Reuter χτίζει ένα προφίλ πόνου μεταξύ χαμένων αδερφών, αντίδρασης απέναντι σε τερατουργήματα και λήθης όσων τα προκάλεσαν. Πάντα πρωτοπρόσωπα και με διάθεση εξέτασης αίτιων και αιτιατών, οι Rome εδώ μας λυγίζουν μαζικά. Και σε στιγμές όπως το “A Legacy Of Unrest”, το “Swords To Rust-Hearts To Dust” και το αριστούργημα του “We Who Fell In Love With The Sea” καταλαβαίνουμε ότι μιλάμε για πραγματικά σπουδαίο τεκμήριο. For what binds us to our grief, binds the sculptor to his clay.
Το “Nos Chants Perdus” που ακολουθεί μοιάζει εκ πρώτης όψεως πιο άμεσο στις προθέσεις του. Ένας δίσκος σαφώς πιο μινιμαλιστικός, πιο κιθαριστικός, που συμπυκνώνει την ουσία της μπάντας. Ακουστικές κιθάρες, έγχορδα, η συγκλονιστική φωνή του Reuter. Σχεδόν σαν ένας ακουστικός δίσκος μιας ήδη ακουστικής μπάντας. Αλλά αυτό έγκειται στα θέματα που προσεγγίζει και στο ζήτημα της λησμονιάς. Χαμένα τραγούδια χαμένων πληθυσμών. Μια φωνή που παλεύει να ξανακουστεί. Εσωστρέφεια και άλγος. Η εθνική ταυτότητα ως προϊόν λαών που σωπαίνουν μπροστά στο επίσημο αφήγημα.
Αν κάποιος έχει ερωτευτεί παράφορα τη μουσική των Rome ως εδώ, μετά το διάλειμμα του προηγούμενου δίσκου, τότε μπορεί να κάνει το μεγάλο βήμα και να βουτήξει στο magnum opus του Reuter, “Die Æsthetik der Herrschaftsfreiheit”. Ο τριπλός δίσκος αποτελεί μια ψύχραιμη, αποστασιοποιημένη μελέτη των θεμάτων που προηγουμένως προσπάθησε να εξετάσει εκ των έσω. Όλος ο ευρωπαϊκός εικοστός αιώνας και οι αφηγήσεις των αιματοχυσιών και του ιμπεριαλισμού περνούν από το μικροσκόπιο.
Το industrial στοιχείο επανεμφανίζεται και η πλευρά του κατακτητή και του κατακτημένου εκπροσωπούνται εξίσου. Γιατί ο Reuter αντιλαμβάνεται το συγκεκριμένο έργο ως μια ακαδημαϊκή ανάλυση. Και στην ιστορία αν ένα θέμα δεν εξεταστεί σφαιρικά, παύει να είναι ιστορία και είναι στυγνός λαϊκισμός. Γι’ αυτό και η πρωτοπρόσωπη αφήγηση δεν ακολουθεί συμβάσεις. Τα τραγούδια μπορεί να μην είναι μαρτυρίες, αλλά μπορούν να λειτουργήσουν ως μεταφορές για αυτά. Και σε σύνολο εν τέλει καταλήγει ένα έργο που θα άξιζε βιβλιογραφικής παραπομπής σε εργασίες.
Υπάρχει, όμως, και μια στιγμή στη δισκογραφία του καλλιτέχνη που τα γυαλιά του (και όχι η μάσκα του) σπάνε. Και αντί να ανατρέξει σε παραπομπές και τεκμήρια, πρέπει να μιλήσει για όσα έχει στο μυαλό του. Για όσα τον τρώνε. Για τις δικές του μάχες. Ωμά και κατανοητά. Σα να τον απειλούν με όπλο στο κεφάλι και το μόνο που έχει για να το κάνει είναι η κιθάρα του και η φωνή του. Και το Hell Money είναι ακριβώς αυτό. Μια προσωπική κατάθεση η οποία τον βρίσκει να γδύνεται συναισθηματικά και να περιγράφει τους δικούς του δαίμονες. Αν ο προηγούμενος δίσκος ήταν αντίστοιχος της καλλιτεχνικής εμβέλειας των Laibach, αυτός ακούγεται σαν ένας προσωπικός δίσκος του Michael Gira των Swans-μέχρι και στην εκφορά των λέξεων. Μια τέτοια κίνηση δίχασε το κοινό. Αλλά ταυτόχρονα επιβεβαίωσε ότι ακόμα και οι περσόνες ματώνουν.
Αφού η Ευρώπη αναλύθηκε επαρκώς προς το παρόν και ο Reuter έκανε ένα δίσκο-ψυχοθεραπεία, οι Rome όφειλαν να ταξιδέψουν και αλλού. Να εξετάσουν τις προεκτάσεις της βίαιης εκδυτικοποίησης σε άλλες γωνίες του κόσμου. Και ανατρέχοντας στην ιστορία, δε βρήκε καμία καλύτερη περίπτωση από αυτή της Αφρικής και της περίπτωσης της νυν Ζιμπάμπουε/πρώην Ροδεσίας.
Το “A Passage To Rhodesia” βρίσκει την έδρα του σε μια αυτοκρατορία που καταρρίπτεται, που μια επιβαλλόμενη ταυτότητα πήγε να καταπνίξει τον ιθαγενή πληθυσμό για να επιβάλλει κάτι νέο. Η ευθύνη για κάτι τέτοιο, η ευθύνη της αντίστασης από τους γηγενείς, η απορία του λόγου που συμβαίνει όλο αυτό και η θλίψη της απομάκρυνσης από την πατρίδα χτίζουν σταδιακά το δίσκο. Άλλοτε έρπων και απειλητικά δυνατός, άλλοτε περήφανα όρθιος αλλά πάντα μελαγχολικός μπροστά στα τεκταινόμενα και τις συνειδητοποιήσεις, παραμένει αριστουργηματικός.
Από εκείνο το σημείο κι έπειτα ο Reuter έχει παράξει άλλους 6 full length δίσκους. Σε άλλους βυθίζεται σε έωλες αναζητήσεις σχετικά με το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της Ευρώπης (“The Hyperion Machine”, “Moral & Political Songs”, “The Lone Furrow”) ενώ σε άλλους αντιμετωπίζει την πραγματικότητα όπως στο “Warsaw”, το “Lone Thatch” και το “Gates of Europe”. Έχει κάνει αρκετούς να αναρωτιούνται σχετικά με την αγνότητα των προθέσεών του, έχει κατηγορηθεί για τήρηση αποστάσεων και έχει δώσει «ανεπαρκείς» απαντήσεις σε διάφορα θέματα. Μέρος του κοινού τον θεωρεί κρυπτοφασίστα ή φερέφωνο της alt-right. Δεν ξέρω κατά πόσο μπορώ να είμαι βέβαιος για κάτι τέτοιο από τη στιγμή που η μπάντα του, οι Skinflicks που επανενεργοποιήθηκε πριν από κάποια χρόνια έχει εμφανώς αντιφασιστικό περιεχόμενο. Αλλά θα καταλάβω όποιον παραμείνει σκεπτικιστής.
Ως ακροατής τους εδώ και περίπου 17 χρόνια, με σταδιακά διαλείμματα και κατοπινό catch-up με αυτά που έχασα, ωστόσο, νομίζω πως εν τέλει περισσότερα έχουμε να κρατήσουμε παρά να απορρίψουμε. Γιατί η πρόθεση με το αποτέλεσμα δείχνουν να συμβαδίζουν και το αμιγώς πολιτικό δεν ήταν ποτέ το ζήτημα των Rome. Όχι όμως επειδή είναι μια απολιτίκ μπάντα ή γιατί «διαχωρίζω το έργο από τον καλλιτέχνη». Απλά αυτή τη φορά, όπως και με τους προαναφερθέντες Laibach, καταλαβαίνω ότι δεν έχει σημασία να ακούσω κάτι που θα μου καταστήσει απόλυτα ξεκάθαρη τη θέση του καλλιτέχνη. Γιατί αν παρατηρήσω τις λεπτομέρειες, η τελική εικόνα ξεκαθαρίζει. Και όταν ένας καλλιτέχνης μπορεί να διαχωρίσει λαούς και κυβερνήσεις και να πει ότι εντός της ιστορίας της Ευρώπης ο λαός δεν ήταν ποτέ ο νικητής αλλά ο αποδοχέας του πόνου και των επιβολών των ελίτ, τότε κάτι πάει καλά.
