Δείτε περισσότερα άρθρα μας στα αποτελέσματα αναζήτησης
Add DEPART on Google ↗Με μία ματιά...
Ένα κουνέλι με φωνή προφήτη. Ένας έφηβος που δεν κοιμάται. Ένα αεροπλάνο που χάνει κομμάτια πάνω από ένα ήσυχο σπίτι. Το “Donnie Darko” μπήκε στις αίθουσες σαν αποτυχία και βγήκε από τα DVD σαν θρύλος.
- Η Drew Barrymore μπήκε στην παραγωγή μέσω της Flower Films και βοήθησε να γυριστεί η ταινία.
- Ο Richard Kelly υπογράφει σενάριο και σκηνοθεσία στο ντεμπούτο του, δουλεύοντας με χαμηλό μπάτζετ και μεγάλη αυτοπεποίθηση.
- Ο Jake Gyllenhaal παίζει δίπλα στην αδελφή του Maggie, ενώ στο καστ βρίσκονται Patrick Swayze, Drew Barrymore και Jena Malone.
Η ταινία “Donnie Darko”, σε σκηνοθεσία Richard Kelly και με πρωταγωνιστή τον Jake Gyllenhaal, έκανε πρεμιέρα το 2001. Οι πρώτες μέρες προβολής δεν έδειχναν ότι το φιλμ θα άντεχε το στοίχημα του χρόνου. Η εμπορική πορεία του “Donnie Darko” ήταν απογοητευτική από την πρώτη στιγμή. Βγήκε στους κινηματογράφους λίγο μετά την 11η Σεπτεμβρίου, σε μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο, με την πτώση ενός κινητήρα αεροσκάφους να παίζει σημαντικό ρόλο στην πλοκή. Παρόλα αυτά, η ταινία δεν χάθηκε από το προσκήνιο. Συνέχισε να κυκλοφορεί, πέρασε στο DVD και σταδιακά άρχισε να αποκτά κοινό. Έτσι, από μια υποτιμημένη και περίεργη δουλειά, εξελίχθηκε σε μια ιδιόρρυθμη ταινία που άλλαξε τις προσδοκίες γύρω από την επιστημονική φαντασία και τις αφηγήσεις με ασαφή στοιχεία.
Τι ακριβώς συμβαίνει στο “Donnie Darko”;
Το “Donnie Darko” δεν ξεδιπλώνεται με λογική σειρά, μοιάζει να καταρρέει εσωτερικά. Δεν προσφέρει εξηγήσεις, παρά μόνο σκόρπιες εικόνες και στιγμές. Στη θέση μιας ξεκάθαρης πλοκής, αφήνει να εννοηθεί ένα μοτίβο που δεν ολοκληρώνεται ποτέ. Ο Donnie, ένας έφηβος από τα προάστια, αρχίζει να υπνοβατεί. Τον υποδύεται ο Jake Gyllenhaal με ένταση που πότε συγκρατείται και πότε ξεσπά. Βλέπει έναν άντρα ντυμένο με ένα τρομακτικό κοστούμι κουνελιού. Το όνομά του είναι Frank, και του λέει ότι ο κόσμος θα τελειώσει σε 28 ημέρες.
Ένα πρωί, ένας κινητήρας αεροπλάνου πέφτει στο δωμάτιο του Donnie. Το σχολείο του καταστρέφεται από άγνωστη αιτία. Οι άνθρωποι γύρω του δείχνουν παράξενοι. Ή μήπως είναι ο ίδιος που αλλάζει; Ο χρόνος στο “Donnie Darko” μοιάζει να επαναλαμβάνεται, με συνομιλίες που ακούγονται ξανά και φέρνουν μικρές διαφορές. Η πραγματικότητα χάνει τη συνοχή της και αρχίζει να παραμορφώνεται.
Αυτά τα στοιχεία δεν υπάρχουν για να ερμηνευτούν πλήρως. Το “Donnie Darko” στηρίζεται στην αβεβαιότητα και στην αίσθηση σύγχυσης που προκαλεί. Η ταινία κρατά απόσταση από το κοινό και δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις. Ο θεατής καλείται να ενώσει μόνος του πληροφορίες που μοιάζουν ασύνδετες. Το παράδοξο αποτελεί τον βασικό της άξονα. Η ιστορία δεν επικεντρώνεται στην έννοια του ταξιδιού στον χρόνο, ασχολείται με την αίσθηση που αφήνει ο χρόνος όταν καταρρέει. Στο κάτω κάτω, είναι μια ιστορία για το πώς μοιάζει ο χρόνος όταν διαλύεται.
Γιατί τα προάστια λειτουργούν σαν απειλή;
Το σκηνικό διαφέρει από όσα έχουμε συνηθίσει. Δεν βρισκόμαστε σε κάποιο δυστοπικό μέλλον, βρισκόμαστε στο 1988, στα αμερικανικά προάστια. Υπάρχουν σπίτια μεσαίας τάξης, συναντήσεις γονέων, σχολικές εκδηλώσεις. Ο Richard Kelly χρησιμοποιεί αυτό το οικείο περιβάλλον σαν εργαλείο αποσταθεροποίησης. Όσο πιο φυσιολογικά δείχνουν τα πάντα, τόσο πιο εύθραυστα αποδεικνύονται στην πορεία.
Ο Patrick Swayze παίζει έναν “μέντορα” που πίσω από τις παραστάσεις αυτοβελτίωσης κρύβει κάτι ανησυχητικό. Η Beth Grant υποδύεται μια δασκάλα που νοιάζεται περισσότερο για τους κανόνες παρά για τους μαθητές της. Κανείς τους δεν λειτουργεί σαν κακός από ταινία τρόμου, είναι πρόσωπα της εξουσίας που επηρεάζουν τη ζωή χωρίς να φαίνονται.
Αυτή η συνθήκη, το ασυνήθιστο που φωλιάζει μέσα στην καθημερινότητα, είναι από τα βασικά χαρακτηριστικά του “Donnie Darko”. Η ταινία δεν υιοθέτησε την αισθητική της τότε επιστημονικής φαντασίας, δεν βλέπουμε φανταχτερά εφέ, λέιζερ ή περίπλοκους όρους. Η μεταφυσική περνά μέσα από την παράνοια. Η χρονική διαστρέβλωση εμφανίζεται ως προέκταση της εφηβικής σύγχυσης. Με αυτή τη συνθήκη, το “Donnie Darko” άνοιξε τον δρόμο για μια δεκαετία πιο ρεαλιστικών ταινιών του είδους.
Την εποχή που αρκετοί σκηνοθέτες επέμεναν στο εντυπωσιακό θέαμα, ο Richard Kelly δούλεψε με εργαλεία χαμηλού κόστους για να δείξει κάτι βαθύτερο. Το “Donnie Darko” δεν εξηγεί ποτέ τι ακριβώς είναι το «εφαπτόμενο σύμπαν». Ούτε απαιτεί από το κοινό να ακολουθήσει μια επιστημονική ανάλυση. Η δύναμή του κρύβεται στην επιλογή να μην προσφέρει απαντήσεις και να αφήνει τον θεατή μέσα σε ένα πλαίσιο που δεν «κουμπώνει». Αυτός είναι και ο τρόπος με τον οποίο ο Donnie το βιώνει.
Πώς ο Jake Gyllenhaal στήνει τον ρόλο του έφηβου;
Η ερμηνεία του Gyllenhaal παίζει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της ταινίας. Ο Donnie που παρουσιάζει δεν θυμίζει γυαλισμένο νεαρό ήρωα. Είναι απόμακρος, επιφυλακτικός, με περίεργο χιούμορ και βλέμμα που προσπαθεί να κρύψει τον φόβο. Η ψυχική του κατάσταση δεν παρουσιάζεται σαν θέαμα, η αβεβαιότητα εκφράζεται μέσα από τη συμπεριφορά του. Η ανησυχία που βγάζει δεν χρειάζεται όνομα ή κατηγορία. Λειτουργεί μέσα στο κάδρο χωρίς διάγνωση, και αυτό την κάνει πιο πειστική.
Οι ηθοποιοί που πλαισιώνουν το καστ αποφεύγουν κάθε υπερβολή. Η Mary McDonnell ενσαρκώνει τη μητέρα του Donnie με σοβαρότητα, χωρίς να καταφεύγει σε συναισθηματισμούς. Η Maggie Gyllenhaal, αδελφή του Jake και στην πραγματική ζωή, παίζει τη μεγαλύτερη αδελφή του με υπέροχη διακριτική ειρωνεία. Η Drew Barrymore και ο Noah Wyle, ως δάσκαλοι που συγκρούονται με τη σκληρή εκπαιδευτική δομή, προκαλούν νοητική αναστάτωση και αμφιβολίες. Και φυσικά η Gretchen της Jena Malone, που συμμετέχει ενεργά στην εξέλιξη του Donnie, ως κομμάτι της αλληλουχίας που τον οδηγεί στην τελική του πράξη.
Δίνει ξεκάθαρες απαντήσεις το “Donnie Darko”;
Η δομή της ιστορίας θυμίζει παζλ που αποφεύγει συνειδητά την οριστική λύση. Κάθε σκηνή με τους χαρακτήρες μοιάζει τυχαία, όμως τελικά εντάσσεται σε έναν κλειστό κύκλο. Ακόμα και οι παράλογοι διάλογοι για τα Στρουμφάκια ή τη φράση “Cellar Door” αφήνουν κάτι στο πίσω μέρος του μυαλού. Όταν το “Donnie Darko” τελειώνει, το κοινό δεν παίρνει ξεκάθαρες απαντήσεις, μένει με ένα αίσθημα επανάληψης και αλλαγής. Κάτι έχει συμβεί, χωρίς να υπάρχει αφηγητής να το επιβεβαιώσει. Το νόημα της ταινίας γεννά συζήτηση και δεν μεταφέρεται παθητικά.
Το στυλ της ταινίας ενισχύει την ένταση. Η αισθητική δεν επιδιώκει εκλέπτυνση, κρατά έναν πιο μουντό χαρακτήρα. Η χρωματική παλέτα παραμένει γκριζαρισμένη, με χαμηλές αντιθέσεις. Η κάμερα κινείται απλά, χωρίς εντυπωσιακά πλάνα ή τεχνικά κόλπα. Η μουσική των Echo & The Bunnymen και των Tears For Fears δημιουργεί ρωγμές αντί να γλυκαίνει την ατμόσφαιρα. Ο ρόλος της είναι να εντείνει την αίσθηση ανησυχίας.
Ποιες ταινίες άλλαξε στα χρόνια που ακολούθησαν;
Αυτό που ακολούθησε δεν ήταν μια σειρά από «απομιμήσεις» του “Donnie Darko”. Άλλαξε ο τρόπος που αντιμετωπίζονται οι ταινίες του είδους. Οι χαρακτήρες μπορούσαν πλέον να κινούνται με βάση το ένστικτο, χωρίς λογικές εξηγήσεις για κάθε τους πράξη. Η αφήγηση μπορούσε να εξελίσσεται χωρίς παραδοσιακές κορυφώσεις ή αποκαλύψεις. Η ταινία απέδειξε πως η ασάφεια μπορεί να λειτουργεί ως δημιουργικό εργαλείο.
Αποδείχθηκε επίσης ότι οι έφηβοι ήρωες δεν χρειάζεται να εκπροσωπούν στάδια ενηλικίωσης. Ο Donnie του Gyllenhaal δεν προσπαθεί να μάθει πώς να ζήσει, προετοιμάζεται για το τέλος. Καταλαβαίνει πως ο κόσμος γύρω του είναι ασταθής και πως ίσως είναι ο μόνος που μπορεί να τον επαναφέρει σε ισορροπία. Το φιλμ δεν του προσφέρει αναγνώριση ή λύτρωση. Στη θέση της επιβράβευσης έρχεται η διαγραφή. Η γνώση που αποκτά έχει κόστος, την ίδια του την ύπαρξη.
Η προσέγγιση που επέλεξε ο Richard Kelly άλλαξε τις προσδοκίες του κοινού. Έκανε μια ολόκληρη γενιά θεατών να νιώθει άνετα με το μυστήριο. Η συναισθηματική αποστασιοποίηση έπαψε να θεωρείται αδυναμία. Το «να μη βγάζεις νόημα» έγινε κάτι βιώσιμο. Η επιρροή του “Donnie Darko” φάνηκε αργότερα σε ταινίες χωρίς ξεκάθαρο φινάλε. Από το “Under The Skin” μέχρι το “Enemy” και το “Annihilation”, η αμφισημία έγινε θεμέλιο και όχι εξαίρεση.
Πώς έγινε επιτυχία από στόμα σε στόμα;
Το “Donnie Darko” άλλαξε και τον τρόπο που το κοινό αλληλεπιδρά με τις ταινίες. Δεν προσφέρεται για χαλαρή, αποσπασματική προβολή. Απαιτεί προσοχή, επανάληψη και επεξεργασία. Θέλει σκέψη και συζήτηση. Η επιτυχία του δεν ήρθε από διαφημίσεις ή θετικές κριτικές, ξεκίνησε από στόμα σε στόμα. Κάποιος το είδε και το πρότεινε σε άλλον. Και μετά συζήτησαν όλοι τι είδαν. Ήταν μια από τις πρώτες ταινίες των ‘00s που πέτυχαν μακροπρόθεσμα, επειδή το κοινό αποφάσισε να την επαναξιολογήσει.
Και εξακολουθεί να αρνείται να χωρέσει σε απλές ετικέτες. Αν το πεις ταινία με θέμα το ταξίδι στον χρόνο, χάνεις το νόημα, οι χρονικοί βρόχοι εδώ είναι κυρίως συναισθηματικοί. Αν το πεις εφηβικό δράμα, αγνοείς τις φιλοσοφικές του προεκτάσεις. Αν το χαρακτηρίσεις απλώς «ταινία καλτ», μειώνεις τη σημασία του. Η μεγαλύτερη επιτυχία του “Donnie Darko” είναι ότι άλλαξε τις προσδοκίες του κοινού απέναντι στην κινηματογραφική αφήγηση. Υπάρχουν ταινίες από εκείνη την εποχή πιο σαφείς, πιο δυνατές και πιο επιτυχημένες στο box office. Ελάχιστες όμως άσκησαν τόσο υπόγεια επιρροή σε σκηνοθέτες και θεατές. Το “Donnie Darko” άλλαξε τον τρόπο σκέψης όσων το παρακολούθησαν, χωρίς πάντα να του το αναγνωρίζουν.
Movie: Donnie Darko
Year: 2001
Genre: Thriller, Sci-Fi, Mystery
Director: Richard Kelly
Jake Gyllenhaal, Jena Malone, Drew Barrymore, Mary McDonnell, Katharine Ross, Patrick Swayze, Noah Wyle
