Με μία ματιά...
Το “Unbreakable” του M. Night Shyamalan έκανε πρεμιέρα στις 22 Νοεμβρίου 2000 και αποτελεί την πρώτη ταινία της τριλογίας που ολοκληρώθηκε με τα “Split” και “Glass”. Ο Bruce Willis παίζει έναν φύλακα που επιζεί άθικτος από σιδηροδρομικό δυστύχημα και ο Samuel L. Jackson έναν συλλέκτη κόμικς με εύθραυστα οστά που ψάχνει τον αντίθετό του. Πουλήθηκε ως θρίλερ μυστηρίου και σήμερα θεωρείται από τις πιο ρεαλιστικές ταινίες υπερηρώων που γυρίστηκαν ποτέ.
- Το φιλμ ανοίγει το κινηματογραφικό σύμπαν του Eastrail 177, που συνεχίστηκε 16 και 19 χρόνια αργότερα.
- Κόστος παραγωγής 75 εκατ. δολάρια και εισπράξεις περίπου 95 εκατ. δολάρια στην αμερικανική αγορά.
- Ο Quentin Tarantino το κατατάσσει στις αγαπημένες του ταινίες και ο ίδιος ο Shyamalan το ξεχωρίζει από όλες τις ταινίες της καριέρας του.
Στη μέση της ταινίας, ο Elijah Price κάθεται πίσω από το τιμόνι ενός Checker Marathon. Το συγκεκριμένο μοντέλο ήταν για δεκαετίες το κλασικό ταξί της Αμερικής, φτιαγμένο για να αντέχει, να μη χαλάει και να κρατάει ασφαλείς όσους κάθονται μέσα. Ο πιο εύθραυστος άνθρωπος της ιστορίας οδηγεί ένα από τα πιο γερά αυτοκίνητα που βγήκαν ποτέ από αμερικανικό εργοστάσιο. Το εσωτερικό του είναι μάλιστα ντυμένο με μαύρο αφρώδες υλικό, σαν θήκη για αυγά. Μοιάζει με μια μικρή λεπτομέρεια σκηνογραφίας και κουβαλάει μέσα της όλο το “Unbreakable”.
Τέτοιες κρυμμένες αντιστοιχίες γεμίζουν την ταινία του M. Night Shyamalan, που βγήκε στους αμερικανικούς κινηματογράφους στις 22 Νοεμβρίου 2000. Είκοσι έξι χρόνια μετά, το φιλμ έχει κάνει μια διαδρομή που λίγες ταινίες κάνουν. Ήρθε ως η επόμενη δουλειά ενός σκηνοθέτη που μόλις είχε σαρώσει, μπέρδεψε κοινό και κριτικούς και με τα χρόνια μπήκε στις λίστες με τις καλύτερες ταινίες υπερηρώων. Οκτώ χρόνια πριν από το πρώτο “Iron Man”, ένας 30χρονος σκηνοθέτης είχε ήδη κάνει την πιο ήσυχη και πιο σοβαρή κουβέντα για το τι σημαίνει να είσαι ήρωας.
Τι συμβαίνει στο “Unbreakable” μετά το δυστύχημα στο τρένο
Ο David Dunn (Bruce Willis) βγαίνει από τα συντρίμμια ενός εκτροχιασμένου τρένου ως ο μόνος επιζών και χωρίς ούτε μία γρατζουνιά. Γύριζε στη Φιλαδέλφεια από μια συνέντευξη για δουλειά στη Νέα Υόρκη. Δουλεύει ως φύλακας σε γήπεδο και ο γάμος του με την Audrey (Robin Wright) έχει φτάσει στο τέλος, με τους δύο να κοιμούνται σε χωριστά κρεβάτια. Ο γιος τους, Joseph (Spencer Treat Clark), είναι ο μόνος που κοιτάζει ακόμα τον πατέρα του σαν ήρωα. Λίγες μέρες μετά την τελετή για τα θύματα, ο David βρίσκει στο παρμπρίζ ένα σημείωμα με μια απλή ερώτηση για το αν έχει αρρωστήσει ποτέ.
Πίσω από το σημείωμα βρίσκεται ο Elijah Price (Samuel L. Jackson), ιδιοκτήτης της Limited Edition, μιας γκαλερί με σπάνια κόμικς. Γεννήθηκε με ατελή οστεογένεση, μια σπάνια ασθένεια που κάνει τα κόκαλα να σπάνε με το παραμικρό, και τα παιδιά της γειτονιάς τον φώναζαν Mr. Glass. Πέρασε τα παιδικά του χρόνια σε νοσοκομεία και μέσα στο σπίτι, με παρέα τα κόμικς. Η θεωρία του είναι απλή και τρομακτική μαζί, αφού αν υπάρχει ένας άνθρωπος σαν αυτόν στη μία άκρη, κάπου πρέπει να υπάρχει κι ένας στην άλλη.

Από εκεί και πέρα, η ταινία παρακολουθεί τον David να ψάχνει τα όριά του. Σηκώνει στο υπόγειο βάρη που δεν θα έπρεπε να σηκώνει και μαθαίνει από τη γυναίκα του ότι δεν έχει μείνει ποτέ ούτε μία μέρα άρρωστος στο κρεβάτι. Όταν ακουμπά άλλους ανθρώπους, βλέπει σαν φλας τα εγκλήματα που έχουν κάνει. Το νερό είναι το μόνο που τον τρομάζει, αφού παραλίγο να πνιγεί όταν ήταν παιδί. Ο Joseph, από την πλευρά του, πείθεται τόσο πολύ ότι ο πατέρας του είναι άτρωτος, που μια μέρα στρέφει πάνω του το όπλο του σπιτιού για να το αποδείξει.
Είναι το “Unbreakable” ταινία υπερηρώων;
Ναι, και από τις πρώτες που πήραν το είδος στα σοβαρά. Όλα τα κομμάτια μιας ιστορίας προέλευσης είναι εκεί, ο ήρωας που δεν ξέρει τι είναι, ο μέντορας, η αδυναμία, ο κακός και η στιγμή που ο ένας βρίσκει τον άλλο. Το πράσινο αδιάβροχο του David, με τη λέξη Security γραμμένη στην πλάτη, κάνει στην ουσία τη δουλειά της κάπας. Ο Elijah ντύνεται με μακριά παλτά, κρατάει γυάλινο μπαστούνι και έχει όλη τη θεατρικότητα ενός κακού βγαλμένου από χαρτί. Ο Shyamalan βάζει αυτά τα στοιχεία σε μια ταινία που κινείται με τον ρυθμό ενός οικογενειακού δράματος.
Σχεδόν όλα όσα κάνουν αναγνωρίσιμη μια superhero ταινία λείπουν. Εκρήξεις, κυνηγητά, γρήγορο μοντάζ και ψηφιακά εφέ δεν υπάρχουν πουθενά. Οι περισσότερες σκηνές είναι κουβέντες σε κουζίνες, γραφεία και άδειους διαδρόμους. Το βάρος πέφτει σε έναν γάμο που σβήνει, σε έναν πατέρα που δεν ξέρει πώς να μιλήσει στο παιδί του και σε έναν άντρα που ξυπνάει κάθε πρωί με μια θλίψη χωρίς όνομα. Η μεγαλύτερη σκηνή δράσης της ταινίας είναι ένας κουρασμένος μεσήλικας με αδιάβροχο που παλεύει με έναν εισβολέα μέσα σε ένα σπίτι.
Εκεί βρίσκεται και ο λόγος που η ταινία στέκεται ψηλότερα από τις περισσότερες του είδους. Ο David σώζει δύο παιδιά από έναν άνθρωπο που έχει σκοτώσει τους γονείς τους, γυρίζει σπίτι και κουβαλάει τη γυναίκα του στο κρεβάτι τους. Η δύναμή του λειτουργεί πρώτα σαν φάρμακο για μια ζωή που είχε κολλήσει. Ο Quentin Tarantino το περιέγραψε ως μια ιστορία για τον Superman που ζει ανάμεσά μας και δεν ξέρει ότι είναι ο Superman. Όταν το έβαλε στις αγαπημένες του ταινίες της περιόδου 1992 έως 2009, το χαρακτήρισε «ένα από τα αριστουργήματα της εποχής μας».
Πώς γεννήθηκε η ιδέα του “Unbreakable”
Γεννήθηκε στα γυρίσματα του “The Sixth Sense”, της ταινίας που έκανε τον Shyamalan διάσημο και τον έφερε για πρώτη φορά σε επαφή με τον Bruce Willis. Το αρχικό σενάριο ήταν πολύ μεγαλύτερο και η ταινία που είδαμε είναι μόνο το πρώτο του τρίτο. Ο σκηνοθέτης ένιωσε ότι τα άλλα δύο τρίτα δεν τον άγγιζαν και τα πέταξε. Η ανακάλυψη του ήρωα, που θα ήταν απλώς η εισαγωγή, έγινε ολόκληρη η ιστορία. Έτσι εξηγείται και το τέλος, που μοιάζει με την αρχή μιας ταινίας που θα ερχόταν πολλά χρόνια αργότερα.
Τους δύο πρωταγωνιστές τους είχε στο μυαλό του από την πρώτη σελίδα. Willis και Jackson συναντιόντουσαν για τέταρτη φορά στην οθόνη, μετά τα “Loaded Weapon 1”, “Pulp Fiction” και “Die Hard With A Vengeance”. Η Julianne Moore είχε πάρει πρόταση για τον ρόλο της Audrey και τον αρνήθηκε για να κάνει το “Hannibal”. Υπάρχει και ένα αστείο για προσεκτικούς θεατές. Όταν ο Elijah απαριθμεί στον David τις δουλειές που θα μπορούσε να είχε διαλέξει, βάζει ανάμεσά τους και μια αλυσίδα εστιατορίων. Ο Willis ήταν τότε ένας από τους διάσημους επενδυτές του Planet Hollywood.
Το σενάριο είναι γραμμένο με μεγάλη προσοχή στις μικρές συνδέσεις. Στο τρένο, λίγο πριν από το δυστύχημα, ο David πιάνει κουβέντα με μια ατζέντισσα αθλητών που πηγαίνει στη Φιλαδέλφεια για να κλείσει συμβόλαιο με τον βασικό cornerback του Πανεπιστημίου Temple. Αργότερα, ο Joseph αναφέρει τον ίδιο παίκτη την ώρα που παίζει μπάλα με τους φίλους του και ο David απαντά ξερά ότι έχει ακούσει γι’ αυτόν. Μια ατάκα που μοιάζει πεταμένη είναι δεμένη με τη σκηνή που άνοιξε την ταινία. Παρόμοιες συνδέσεις υπάρχουν σε όλη τη διάρκεια, για όσους έχουν τη διάθεση να τις ψάξουν.
Γιατί το στούντιο έκρυψε ότι το “Unbreakable” μιλάει για κόμικς
Επειδή το 2000 κανείς στο Hollywood δεν πίστευε ότι ο κόσμος θα έβγαινε από το σπίτι για μια ταινία με θέμα τα κόμικς. Το στούντιο είχε στα χέρια του τον σκηνοθέτη και τον πρωταγωνιστή μιας από τις μεγαλύτερες εμπορικές επιτυχίες όλων των εποχών και ήθελε κάτι που να θυμίζει εκείνη την ταινία. Η καμπάνια πούλησε το “Unbreakable” σαν ψυχολογικό θρίλερ με μυστήριο. Ο Shyamalan έχει πει ότι οι άνθρωποι της εταιρείας φοβόντουσαν τόσο πολύ να προφέρουν τη λέξη κόμικς, που δεν κατάλαβαν ότι είχαν μπροστά τους την αρχή ενός ολόκληρου είδους.
Το αποτέλεσμα ήταν ένα μπέρδεμα. Όσοι περίμεναν φαντάσματα βρήκαν μια αργή ιστορία για έναν άντρα που ανακαλύπτει ποιος είναι. Η ταινία κόστισε 75 εκατ. δολάρια και έφερε περίπου 95 εκατ. στις ΗΠΑ, νούμερα αξιοπρεπή που έμειναν πολύ κάτω από τον θρίαμβο της προηγούμενης. Ο Tarantino είπε αργότερα ότι η διαφήμιση αδίκησε την ταινία, αφού η ιδέα της σε μία πρόταση θα τραβούσε πολύ περισσότερο κόσμο. Ο ίδιος ο Shyamalan τη θεωρεί μέχρι σήμερα την αγαπημένη του από όσες έχει γυρίσει.
Η ταινία βρήκε το κοινό της σιγά σιγά, στο βίντεο, στην τηλεόραση και αργότερα στις πλατφόρμες. Όσο οι ταινίες υπερηρώων γίνονταν το βασικό προϊόν του Hollywood, τόσο περισσότεροι θεατές γύριζαν πίσω για να δουν πώς έμοιαζε το είδος πριν από τις στολές και τα CGI. Κριτικοί που το είχαν προσπεράσει το ξαναείδαν με άλλο μάτι και οι λίστες με τις καλύτερες ταινίες του είδους άρχισαν να το βάζουν ψηλά. Μια ταινία που θεωρήθηκε μικρή απογοήτευση το 2000 έγινε με τον καιρό σημείο αναφοράς για όποιον θέλει να μιλήσει σοβαρά για υπερήρωες.
Πώς γυρίστηκε το “Unbreakable” σαν να ήταν κόμικς
Με μεγάλα πλάνα χωρίς κοψίματα και με την κάμερα σε σημεία που δεν περιμένεις. Ο Shyamalan και ο διευθυντής φωτογραφίας Eduardo Serra έστησαν την ταινία σαν σελίδες κόμικς, όπου κάθε κάδρο κρατάει πολύ και λέει την ιστορία μόνο του. Η κουβέντα στο τρένο τραβιέται μέσα από το κενό ανάμεσα σε δύο καθίσματα, σαν να κρυφακούς. Ο Elijah εμφανίζεται ξανά και ξανά μέσα από αντανακλάσεις σε τζάμια και οθόνες, γιατί είναι ο καθρέφτης του David. Η ταινία γυρίστηκε επίσης με τη σειρά της ιστορίας, κάτι σπάνιο για μεγάλη παραγωγή.
Τα χρώματα κάνουν την ίδια δουλειά. Ο Elijah ντύνεται με μωβ και σκούρα μπλε, το πράσινο ακολουθεί τον David και το κόκκινο εμφανίζεται σε σημεία που παίζουν ρόλο στην πλοκή. Το γυάλινο μπαστούνι ήταν ιδέα του ίδιου του Jackson. Το πρώτο κόμικς που παίρνει ο μικρός Elijah είναι ένα τεύχος του “Active Comics”, με λογότυπο που θυμίζει σκόπιμα το “Action Comics”, όπου γεννήθηκε ο Superman. «Λένε ότι αυτό έχει έκπληξη στο τέλος», του λέει η μητέρα του, σε ένα κλείσιμο του ματιού προς όσους περίμεναν ένα νέο “The Sixth Sense”.
Κι άλλες λεπτομέρειες περιμένουν όποιον το ξαναδεί. Στην πρώτη συνάντηση στη γκαλερί, ένα αμπαζούρ στέκεται ακριβώς πίσω από το κεφάλι του David και μοιάζει με φωτοστέφανο. Το όπλο που ο David κατεβάζει από την ντουλάπα και ξαναβάζει στη θέση του χωρίς λόγο θα επιστρέψει αργότερα με τον πιο τρομακτικό τρόπο. Η σκηνή στην κουζίνα με τον Joseph και το όπλο ήταν τόσο φορτισμένη, που ένα μέλος του συνεργείου έφυγε από το πλατό μετά το γύρισμα. Ο Spencer Treat Clark το αποκάλυψε σε συνέντευξη το 2020.
Τι κάνει το τέλος του “Unbreakable” τόσο σημαντικό
Το τέλος γυρίζει ανάποδα όλη την ταινία. Στη χειραψία του αποχαιρετισμού, ο David πιάνει το χέρι του Elijah και βλέπει τι έχει κάνει. Ο άνθρωπος που τον βοήθησε να βρει τον εαυτό του είχε ρίξει ένα αεροπλάνο, είχε κάψει ένα ξενοδοχείο και είχε εκτροχιάσει το τρένο, ψάχνοντας κάποιον που θα έβγαινε ζωντανός. Αν ο David είναι ο ήρωας, τότε ο Elijah είναι αναγκαστικά ο κακός της ιστορίας. Τα παιδιά της γειτονιάς του είχαν δώσει το όνομα πολύ πριν το καταλάβει ο ίδιος.
Η ανατροπή αυτή δουλεύει διαφορετικά από άλλες του Shyamalan. Λειτουργεί σαν η τελευταία σελίδα ενός origin story, εκεί όπου ο κακός αποκαλύπτει το σχέδιό του και ο ήρωας παίρνει τη θέση του στον κόσμο. Ο Elijah σκοτώνει εκατοντάδες ανθρώπους επειδή πιστεύει ότι κάνει κάτι καλό. Θέλει μόνο να μάθει γιατί υπάρχει, και η απάντηση τον κάνει έναν από τους πιο ενδιαφέροντες κακούς του σινεμά των κόμικς. Το όνομά του παραπέμπει στον βιβλικό προφήτη που προετοιμάζει τον ερχομό ενός σωτήρα από τη γενιά του Δαβίδ.
Στην τελευταία εικόνα, η ταινία αφήνει τον λόγο σε ένα απλό κείμενο στην οθόνη. Μαθαίνουμε ότι ο David οδήγησε την αστυνομία σε στοιχεία για τρεις τρομοκρατικές ενέργειες και ότι ο Elijah κλείστηκε σε ίδρυμα για ψυχικά ασθενείς εγκληματίες. Ο Shyamalan κλείνει την ταινία όπως κλείνει ένα τεύχος κόμικς, με μια λεζάντα. Πολλοί θεατές το βρήκαν απότομο τότε. Με τα χρόνια, αυτό ακριβώς το κλείσιμο έγινε η απόδειξη ότι το φιλμ ήξερε από την αρχή τι ήταν, μια πρώτη πράξη που περίμενε τη συνέχειά της.
Πώς συνεχίστηκε η ιστορία του “Unbreakable” μετά από 16 χρόνια
Με δύο ταινίες που λίγοι περίμεναν. Για χρόνια το “Unbreakable” έμοιαζε μοναχικό και η κουβέντα για συνέχεια έσβηνε κάθε φορά που ο Shyamalan έπαιρνε άλλο δρόμο. Το 2016, στα τελευταία λεπτά του “Split”, ο David Dunn εμφανίζεται σε ένα diner και η αίθουσα καταλαβαίνει ότι η ταινία παίζει στον ίδιο κόσμο. Ο Shyamalan επιβεβαίωσε τη σύνδεση και το 2019 έκλεισε την τριλογία με το “Glass”, όπου Willis και Jackson ξαναβρέθηκαν μετά από σχεδόν δύο δεκαετίες. Εκεί χρησιμοποιήθηκε και μια σκηνή από τα παιδικά χρόνια του Elijah που είχε κοπεί, με τον μικρό να σπάει το χέρι του σε ένα παιχνίδι σε λούνα παρκ.
Η σύγκριση των προϋπολογισμών λέει πολλά. Τα 75 εκατ. δολάρια του πρώτου φιλμ είναι σχεδόν τριπλάσια από το κόστος των δύο συνεχειών μαζί. Το 2000 ο Shyamalan είχε ένα μεγάλο budget για να κάνει μια ταινία υπερηρώων χωρίς υπερήρωες. Το “Split” γυρίστηκε με περίπου 9 εκατ. δολάρια και έγινε μία από τις πιο κερδοφόρες ταινίες της χρονιάς του. Δεκαεννιά χρόνια μετά το πρώτο φιλμ, ο σκηνοθέτης έκλεινε την ιστορία με πολύ λιγότερα λεφτά, σε μια εποχή που τα σύμπαντα της Marvel και της DC είχαν γεμίσει τις αίθουσες. Η μικρή, προσωπική ιστορία του 2000 είχε γίνει πια κομμάτι ενός franchise.
Είκοσι έξι χρόνια μετά την πρεμιέρα, το “Unbreakable” βλέπεται σαν μια ταινία που ήρθε νωρίς. Ρώτησε πώς θα ήταν ένας υπερήρωας στον πραγματικό κόσμο πριν γίνει η ερώτηση μόδα και απάντησε με έναν φύλακα, ένα αδιάβροχο και έναν άνθρωπο από γυαλί. Το γήπεδο όπου δουλεύει ο David είναι το Franklin Field του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια, ένα από τα παλαιότερα γήπεδα των ΗΠΑ. Μέσα σε αυτό το παλιό στάδιο, ο Shyamalan έστησε μια ιστορία που μοιάζει ακόμα πιο φρέσκια από τις περισσότερες ταινίες υπερηρώων που ακολούθησαν.

