Ορισμένες στιγμές στη μουσική, ένας δίσκος δεν εξελίσσει μόνο το είδος του, αλλά το ανατρέπει ολοκληρωτικά. Το “Roots” των Sepultura αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Αυτή η κυκλοφορία άλλαξε τους κανόνες, ενσωμάτωσε παραδοσιακούς βραζιλιάνικους ρυθμούς, έντονο πειραματισμό και μια πρωτόλεια ενέργεια. Αυτά τα στοιχεία διαμόρφωσαν την ταυτότητα του συγκροτήματος και έδωσαν καύσιμο σε ένα νέο είδος: το nu metal. Στην καρδιά της επανάστασης βρισκόταν ο Max Cavalera. Ένας άνθρωπος με τζίβες, όραμα και την αποφασιστικότητα να διαλύσει κάθε μουσικό στερεότυπο, αλλάζοντας για πάντα το τοπίο της heavy σκηνής.
Η δημιουργική επανάσταση του Max Cavalera
Ο Max Cavalera υπήρξε η καρδιά και ο δημιουργικός παλμός των Sepultura. Ενώ τα υπόλοιπα μέλη της μπάντας έπαιξαν καθοριστικό ρόλο, το “Roots” ήταν με πολλούς τρόπους το magnum opus του. Ήθελε να απογυμνώσει το metal στα θεμελιώδη στοιχεία του και να το αναδιαμορφώσει. Οι βαριά χαμηλοκουρδισμένες κιθάρες, επηρεασμένες από συγκροτήματα όπως οι Korn, πρόσθεσαν μια ασφυκτική βαρύτητα. Τα tribal κρουστά και οι ψαλμωδίες μετέτρεψαν τον ήχο σε μια πολεμική κραυγή που έμοιαζε να έρχεται από μια άλλη εποχή.
Το όραμά του για τον δίσκο ήταν συγκεκριμένο και απαιτούσε από την μπάντα να αποτυπώσει την πιο ακατέργαστη ενέργειά της. Εμπνευσμένος από την ταινία “At Play in the Fields of the Lord”, ο Max Cavalera ήθελε να δημιουργήσει ένα άλμπουμ που θα βυθιζόταν στην κουλτούρα των ιθαγενών της Βραζιλίας και θα εξέφραζε τη δύναμη του metal. Έντυσε τη μουσική με tribal ρυθμούς και παραδοσιακά όργανα, μετατρέποντάς την σε τελετουργία. Αυτή η κίνηση αποτέλεσε επιλογή ταυτότητας και όχι μια απλή αισθητική παρέμβαση. Οι Sepultura πλέον δεν ήταν μια βραζιλιάνικη μπάντα που παίζει metal. Έκαναν το metal να ακούγεται βραζιλιάνικο.
Ο Ross Robinson και ο ωμός ήχος του "Roots"
Για να κάνουν πραγματικότητα αυτό το όραμα, οι Sepultura συνεργάστηκαν με τον Ross Robinson. Ο παραγωγός αυτός αργότερα καθόρισε τον ήχο του nu metal δουλεύοντας με τους Korn, Limp Bizkit και Slipknot. Ο Robinson είχε τη φήμη ότι έσπρωχνε τους καλλιτέχνες στα άκρα. Τους οδηγούσε σε συναισθηματική κατάρρευση στο στούντιο για να αποτυπώσει τις πιο ακατέργαστες και αυθεντικές ερμηνείες. Απεχθανόταν τις γυαλισμένες παραγωγές και προτιμούσε έναν ωμό, χαοτικό και σχεδόν βίαιο ήχο.
Στο “Roots”, αυτή η προσέγγιση κυριαρχεί παντού. Οι κιθάρες δεν είναι γυαλισμένες, καθώς ακούγονται βαριές, θολές και πρωτόγονες. Τα φωνητικά μοιάζουν με πολεμικές κραυγές και τα ντραμς θυμίζουν τύμπανα μάχης που αντηχούν μέσα στη ζούγκλα. «Ήθελα να βουτήξω βαθιά στις ρίζες της βραζιλιάνικης μουσικής», θυμάται ο Max Cavalera. «Όλοι πίστευαν ότι είχα τρελαθεί, αλλά ήξερα πως αυτό ήταν το επόμενο βήμα για τους Sepultura».
Ο Dave Grohl είπε σε μια συνέντευξη ότι το “Roots” του άλλαξε τη ζωή, oπότε ναι, είναι σπουδαίο που το κάναμε
Οι Sepultura είχαν ήδη ενσωματώσει βραζιλιάνικα στοιχεία στο “Chaos A.D.”, όμως εδώ αγκάλιασαν πλήρως την ιδέα του metal ως πολιτιστική γέφυρα. Η συνεργασία με τη φυλή Xavante στο κομμάτι “Itsári” ήταν κάτι πρωτόγνωρο, αφού καμία metal μπάντα δεν είχε τολμήσει κάτι παρόμοιο στο παρελθόν. «Θάψαμε τις κασέτες με τις ηχογραφήσεις κάτω από το χώμα», αφηγείται ο Max. «Είχα κολλήσει με την ιδέα να παγιδεύσουμε την ενέργεια της γης μέσα στη μουσική. Ο Ross νομίζω ότι τα είχε δει όλα».
H σύνδεση των Sepultura με τη φυλή Xavante
και τις βραζιλιάνικες ρίζες
Η εμμονή του με την αυθεντικότητα κορυφώθηκε στις θρυλικές ηχογραφήσεις στη ζούγκλα. Με ελάχιστο εξοπλισμό και τη συμμετοχή της φυλής Xavante, το αποτέλεσμα υπήρξε πραγματικά μοναδικό. «Καθόμασταν σε έναν κύκλο με 60 Ινδιάνους», θυμάται. «Ο Ross έτρεχε πέρα-δώθε κουνώντας ένα κλαδί δέντρου και ξαφνικά σκόνταψε πέφτοντας φαρδύς πλατύς. Όλη η φυλή ξέσπασε σε γέλια. Ήταν μια μαγική στιγμή για μένα, για τον Ross δεν είμαι και τόσο σίγουρος».
Αρκετές μπάντες χρησιμοποιούσαν φυλετικά στοιχεία απλώς για το εφέ, όμως οι Sepultura τα ενσωμάτωσαν οργανικά στη μουσική τους. Η χρήση του berimbau στο “Attitude” υπήρξε πρωτόγνωρη. Το συγκεκριμένο μονόχορδο κρουστό της αφροβραζιλιάνικης κουλτούρας δεν μπήκε εκεί ως διακοσμητικό στοιχείο. Αντίθετα, καθόρισε το ίδιο το riff και απέδειξε ότι ο ρυθμός και η μελωδία μπορούν να επαναπροσδιοριστούν από την αρχή.
Αυτή η προσέγγιση επεκτάθηκε και στους στίχους πέρα από τον ήχο. Ο Max Cavalera έγραψε μέσα από το πρίσμα των προσωπικών του μαχών και της πολιτιστικής του ταυτότητας. Οι στίχοι αντλούσαν έμπνευση από τη βραζιλιάνικη κληρονομιά, την πολιτική αναταραχή και την ακατέργαστη ανθρώπινη έκφραση. Το “Roots Bloody Roots” αποτέλεσε ένα πραγματικό μανιφέστο. Αψηφούσε την ιδέα ότι το metal έπρεπε να ακολουθεί δυτικά πρότυπα. Ήταν βραζιλιάνικο, αδιαπραγμάτευτα αυθεντικό και τόσο εκκωφαντικό που κανείς δεν μπορούσε να το αγνοήσει.
Το “Roots” δεν ξεχώρισε μόνο λόγω των φυλετικών στοιχείων του. Ο Max Cavalera υιοθέτησε τον βαρύ, χαμηλωμένο ήχο στις κιθάρες, έχοντας δεχτεί έντονη επίδραση από το ντεμπούτο των Korn. Αυτή η επιλογή άνοιξε τον δρόμο για μια ολόκληρη γενιά συγκροτημάτων. Αν και οι Korn είχαν ήδη κυκλοφορήσει το πρώτο τους άλμπουμ το 1994, το nu metal δεν είχε διαμορφωθεί πλήρως ακόμα. Το “Roots” έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξή του. Ο συνδυασμός των down-tuned κιθάρων, της πρωτόγονης επιθετικότητας και των tribal ρυθμών έθεσε τα θεμέλια για ένα από τα μεγαλύτερα μετέπειτα παρακλάδια της heavy μουσικής.
Πώς το Roots διαμόρφωσε τον ήχο του nu metal
Ο ίδιος ο Jonathan Davis των Korn, μιλώντας για αυτό, είχε δηλώσει: «Στην αρχή δε μου άρεσε, το ένιωσα ως ένα rip-off των Korn. Μετά το ξανασκέφτηκα και το πήρα ως κομπλιμέντο. Ούτως ή άλλως, οι Sepultura ήταν μία από τις μεγαλύτερες επιρροές μας, οπότε υποθέτω ότι έτσι πατσίσαμε με κάποιον τρόπο». Ο Max, ωστόσο, είδε τα πράγματα διαφορετικά. «Οι Korn είχαν το δικό τους πράγμα, εμείς το δικό μας. Πήραμε την επιρροή και κάναμε κάτι μοναδικό με αυτήν».
Το “Roots” άφησε άμεσο και ανεξίτηλο αποτύπωμα, καθώς αποτέλεσε τον δίσκο που άνοιξε τον δρόμο για μια νέα γενιά συγκροτημάτων. Χωρίς αυτόν, η έκρηξη του nu metal στα τέλη των ‘90s και στις αρχές των 2000s ίσως να είχε πάρει διαφορετική τροπή. Συγκροτήματα όπως οι Slipknot, οι System of a Down και οι Deftones άντλησαν έμπνευση από τον τολμηρό πειραματισμό των Sepultura και υιοθέτησαν τον συνδυασμό διαφορετικών μουσικών στοιχείων.
Η παρακαταθήκη του Roots και το τέλος μιας εποχής
Όμως η επιτυχία είχε κόστος. Το “Roots” έμελλε να είναι το τελευταίο άλμπουμ με την κλασική σύνθεση των Sepultura. Οι εντάσεις εντός της μπάντας οδήγησαν στην αποχώρηση του Max Cavalera, καθώς επιδεινώθηκαν από διαφωνίες του μάνατζμεντ και προσωπικές συγκρούσεις. Η διάσπαση αυτή υπήρξε μια πληγή που δεν επουλώθηκε ποτέ πλήρως. Παρόλο που οι Sepultura συνέχισαν την πορεία τους, η μαγεία εκείνης της εποχής δεν ανακτήθηκε ποτέ με τον ίδιο τρόπο.
Ο Max Cavalera, πάντα ωμός και ειλικρινής, είχε δηλώσει κάποτε: «Θεωρείται ένα από τα πιο καινοτόμα metal άλμπουμ. Ο Dave Grohl είπε σε μια συνέντευξη ότι το “Roots” του άλλαξε τη ζωή. Οπότε ναι, είναι σπουδαίο που το κάναμε. Είναι ωραίο να ξέρεις ότι δεν φοβηθήκαμε να ρισκάρουμε». Παρατηρώντας την επίδραση του δίσκου στη σκηνή, συμπλήρωσε: «Άκουσα αργότερα ότι οι Deftones είχαν το “Chaos A.D.” στο repeat όταν ηχογραφούσαν το πρώτο τους άλμπουμ. Είναι τρελό πώς όλα έρχονται πίσω σε σένα».
Από την κυκλοφορία του μέχρι σήμερα, το “Roots” παραμένει ένας από τους πιο διχαστικούς metal δίσκους. Κάποιοι το θεωρούν αριστούργημα, ενώ άλλοι πιστεύουν ότι ήταν η στιγμή που οι Sepultura έχασαν τον προσανατολισμό τους. Με πολλούς τρόπους, το “Roots” ήταν τόσο μπροστά από την εποχή του που δεν μπορούσε να γίνει πλήρως κατανοητό το 1996. Αποτέλεσε ταυτόχρονα κορύφωση και ρήξη, έναν φόρο τιμής στην παράδοση αλλά και μια ανοιχτή απόρριψη των καθιερωμένων προτύπων.
Παρά την τεράστια επιτυχία του, το “Roots” σήμανε και το τέλος μιας εποχής. Οι εντάσεις ανάμεσα στον Max Cavalera και την υπόλοιπη μπάντα είχαν ήδη κλιμακωθεί, ενώ ο τραγικός θάνατος του θετού γιου του, Dana Wells, όξυνε το ρήγμα. Όταν τα υπόλοιπα μέλη των Sepultura αποφάσισαν να διακόψουν τη συνεργασία με τη μάνατζέρ τους και σύζυγο του Max, Gloria, εκείνος το εξέλαβε ως προδοσία. Λίγο αργότερα αποχώρησε από το συγκρότημα, σηματοδοτώντας το τέλος της χρυσής τους πορείας.
Η αποχώρηση του Max δεν αποτέλεσε απλώς μια αλλαγή στη σύνθεση. Για πολλούς, ήταν η αποκοπή της ψυχής του συγκροτήματος. Ειρωνικά, το “Roots” —ένα άλμπουμ που γιόρταζε την ενότητα και τη σύνδεση μεταξύ ιθαγενών και σύγχρονου κόσμου— κατέληξε να οδηγήσει στη διάσπαση της ίδιας της μπάντας. Οι Sepultura προχώρησαν με τον Derrick Green ως νέο frontman, όμως δεν κατάφεραν να ξαναφτάσουν στην κορυφή που άγγιξαν με τον συγκεκριμένο δίσκο. Ο Max δημιούργησε τους Soulfly, συνεχίζοντας το tribal-metal πείραμα. Παρόλο που η νέα του μπάντα ανέπτυξε τη δική της ταυτότητα, δεν μπόρεσε να αναπαράγει την ωμή μαγεία της εποχής του στους Sepultura.
Η αδιαμφισβήτητη κληρονομιά του "Roots"
Η ακατέργαστη και αποπνικτική μίξη του “Roots” επηρέασε την παραγωγή πολλών συγκροτημάτων του ακραίου και groove metal. Περισσότερο από κάθε άλλη κυκλοφορία, ο συγκεκριμένος δίσκος αμφισβήτησε τα όρια του είδους. Απέδειξε ότι η επιθετικότητα δεν χρειάζεται να βασίζεται μόνο στην τεχνική. Μερικές φορές, ο πιο βαρύς ήχος δεν είναι ένα γρήγορο blast beat, αλλά ένα τύμπανο πολέμου που έρχεται από το παρελθόν. Ακούγοντας το “Roots” σήμερα, νιώθεις κάτι παράδοξο. Ακούγεται τόσο μπροστά από την εποχή του, όσο και απόλυτα συνδεδεμένο με τη στιγμή που δημιουργήθηκε.
Πριν από το “Roots”, τα μη δυτικά μουσικά στοιχεία σπάνιζαν στον σκληρό ήχο. Σήμερα, συγκροτήματα όπως οι Zeal & Ardor βασίζουν ολόκληρη την ταυτότητά τους σε τέτοιες προσμίξεις. Το “Roots” έθεσε ένα ερώτημα που ακόμα απασχολεί τη σκηνή: Τι συμβαίνει όταν η παράδοση συγκρούεται με τη νεωτερικότητα; Οι Sepultura δεν δημιούργησαν απλώς ένα άλμπουμ. Ξέθαψαν ήχους που υπήρχαν πάντα, αλλά είχαν ξεχαστεί. Ο απόηχος αυτής της ανακάλυψης εξακολουθεί να αντηχεί πέρα από τα στενά όρια του metal.
Ίσως το αληθινό μήνυμα του “Roots” να μην αφορά μόνο τη μουσική, αλλά και την ίδια την ιστορία. Όσα ξεχνάμε, όσα αγνοούμε και όσα περιμένουν να βγουν ξανά στο φως. Το άλμπουμ αποτέλεσε μια ανασκαφή στη μνήμη. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, οι Sepultura κατάφεραν να αλλάξουν το metal για πάντα.