Δείτε περισσότερα άρθρα μας στα αποτελέσματα αναζήτησης
Add DEPART on Google ↗Με μία ματιά...
Το 1997, το Starship Troopers έστειλε ξανθούς πεζοναύτες να πολεμήσουν γιγάντια αραχνοειδή, γυαλισμένους σαν στρατολογική αφίσα. Κάτω από τα εφέ, ο Paul Verhoeven έκρυψε μια ύπουλη σάτιρα του μιλιταρισμού. Οι κριτικοί τη χλεύασαν. Ο χρόνος τη δικαίωσε.
- Οι κατσαρίδες που λιώνουν τα παιδιά στο τηλεοπτικό σποτ της FedNet ήταν πλαστικές και γεμισμένες με μαγιονέζα και μουστάρδα.
- Ο Paul Verhoeven, που έζησε παιδί τη ναζιστική κατοχή στην Ολλανδία, παράτησε το βιβλίο του Heinlein μετά από δύο κεφάλαια.
- Ο Casper Van Dien και η Dina Meyer, γεννημένοι τον Δεκέμβριο του 1968, επιλέχθηκαν για την αψεγάδιαστη εμφάνισή τους.
Η ιδέα ακούγεται εντελώς γελοία. Έχουμε γιγαντιαία εξωγήινα έντομα που εκτοξεύουν πλάσμα στο διάστημα και πανέμορφους στρατιώτες που προσπαθούν να τα εξοντώσουν με τεράστια πολυβόλα. Σε πρώτη ανάγνωση, το “Starship Troopers” μοιάζει με μία από τις πιο απλοϊκές ταινίες επιστημονικής φαντασίας που γυρίστηκαν ποτέ. Ο Paul Verhoeven πήρε αυτή την παιδική φαντασίωση και την έκανε διαμάντι.
Ο σκηνοθέτης ξεγέλασε ένα ολόκληρο χολιγουντιανό στούντιο. Εξασφάλισε πάνω από εκατό εκατομμύρια δολάρια για να φτιάξει μια ταινία που κοροϊδεύει την ίδια την κοινωνία που τη χρηματοδότησε. Είναι μάλιστα η αγαπημένη του από όλη τη φιλμογραφία του, και ο λόγος είναι μάλλον προφανής.
Η πλοκή μάς μεταφέρει στο 2197, όπου η Γη είναι ενωμένη κάτω από μια παγκόσμια στρατοκρατική κυβέρνηση. Ο Johnny Rico μόλις τελειώνει το σχολείο στο Μπουένος Άιρες. Η κοπέλα του, η Carmen, θέλει να γίνει πιλότος διαστημοπλοίου. Ο φίλος του, ο Carl, κατατάσσεται στις στρατιωτικές πληροφορίες. Ο Johnny ακολουθεί το πεζικό, έχοντας μαζί του την Dizzy, που είναι κρυφά ερωτευμένη μαζί του.
Από το βιβλίο του Heinlein στη σάτιρα
Ο λόγος που κατατάσσονται είναι εντελώς κυνικός, καθώς στο σύμπαν της ταινίας πρέπει να υπηρετήσεις στον στρατό για να γίνεις πολίτης με δικαίωμα ψήφου ή ακόμα και δικαίωμα να κάνεις παιδιά. Όταν τα Αραχνοειδή ισοπεδώνουν την πόλη τους με έναν μετεωρίτη, οι πρωταγωνιστές βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του πολέμου.
Αυτό το σκοτεινό στρατοκρατικό όραμα προέρχεται από το ομώνυμο βιβλίο του Robert A. Heinlein. Ο συγγραφέας το είχε γράψει στα σοβαρά, παρουσιάζοντας μια κοινωνία όπου η στρατιωτική θητεία είναι το υπέρτατο ιδανικό. Ο Verhoeven δοκίμασε να το διαβάσει και σταμάτησε στα δύο πρώτα κεφάλαια, καθώς το βρήκε αφόρητα δεξιό και καταθλιπτικό. Ζήτησε από τον σεναριογράφο Ed Neumeier να του αφηγηθεί την υπόλοιπη ιστορία προφορικά. Μαζί αποφάσισαν να κρατήσουν το βασικό πλαίσιο και να το μετατρέψουν σε μια σάτιρα του αμερικανικού μιλιταρισμού, του φασισμού και της κουλτούρας των όπλων.
Η τέλεια φασιστική ουτοπία
Ο σκηνοθέτης είχε μεγαλώσει στην υπό γερμανική κατοχή Ολλανδία, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ήξερε από πρώτο χέρι πώς ακριβώς μοιάζει και πώς λειτουργεί ο φασισμός στην πραγματικότητα. Δεν ήθελε να κάνει ένα ηθικοπλαστικό κήρυγμα και επέλεξε να στήσει έναν τέλειο φασιστικό κόσμο.
Στην ταινία όλοι είναι όμορφοι, τα πάντα είναι λαμπερά, τα όπλα είναι τεράστια και οι άνθρωποι ζουν σε μια ουτοπία. Το μόνο πρόβλημα είναι πως αυτή η κοινωνία έχει φτιαχτεί αποκλειστικά για να σκοτώνει εξωγήινα ζουζούνια. Ο Verhoeven ήθελε να δείξει πώς ο πόλεμος μας κάνει όλους φασίστες, παρασύροντας το κοινό να ταυτιστεί με τους ήρωες πριν συνειδητοποιήσει την αλήθεια.
Η προπαγάνδα παίζει κεντρικό ρόλο στην αφήγηση. Η ταινία διακόπτεται διαρκώς από τα περίφημα διαλείμματα του δικτύου FedNet, τα οποία ρωτούν τον θεατή «Θέλετε να μάθετε περισσότερα;». Μέσα από αυτά τα μικρά βίντεο βλέπουμε ζωντανές εκτελέσεις καταδίκων σε ώρα υψηλής τηλεθέασης και στρατιώτες να μοιράζουν σφαίρες σε μικρά παιδιά.
Βλέπουμε επίσης παιδάκια να ποδοπατούν κατσαρίδες με ενθουσιασμό στους δρόμους. Στα γυρίσματα, για να μην πειράξουν αληθινά έντομα, η παραγωγή έφτιαξε πλαστικές κατσαρίδες γεμάτες μαγιονέζα και μουστάρδα για να τις λιώσουν τα παιδιά με τα πόδια τους.
Το μαύρο χιούμορ του δημιουργού φτάνει στα άκρα όταν ένα βίντεο δείχνει ένα εξωγήινο έντομο να κατασπαράζει μια αγελάδα. Η εικόνα της αγελάδας καλύπτεται από μια μαύρη μπάρα λογοκρισίας. Το ζώο ήταν εξ ολοκλήρου ψηφιακό και η λογοκρισία μπήκε επίτηδες για να ειρωνευτεί τις υποκριτικές αντιδράσεις της φιλοζωικής οργάνωσης PETA, την ίδια στιγμή που η ταινία δείχνει χωρίς δισταγμό ανθρώπους να κόβονται στη μέση.
Η αισθητική των SS είναι επίσης παντού. Ο Neil Patrick Harris φορούσε μια στολή τόσο πιστή σε αυτές των Ναζί, που στο πλατό τον φώναζαν κοροϊδευτικά «Doogie Himmler». Ο σκηνοθέτης πίστευε αφελώς πως η εμφάνισή του με αυτή τη στολή θα έκανε τις προθέσεις της σάτιρας προφανείς σε όλους.
Κάστινγκ βγαλμένο από διαφήμιση
Η επιλογή των ηθοποιών ήταν εντελώς στοχευμένη. Αν δεις την ταινία επιφανειακά, μοιάζει με ένα διαστημικό επεισόδιο του “Beverly Hills, 90210”. Πολλοί από τους πρωταγωνιστές είχαν περάσει άλλωστε από τη διάσημη νεανική σειρά. Ο Verhoeven δεν έψαχνε για οσκαρικές ερμηνείες ή τεράστιο συναισθηματικό βάθος.
Ήθελε άτομα που να μοιάζουν λες και βγήκαν από προπαγανδιστική ταινία της Leni Riefenstahl. Αναζητούσε το τέλειο άριο πρότυπο με τα αψεγάδιαστα χαρακτηριστικά, ώστε το κοινό να νιώθει πως παρακολουθεί μια στρατιωτική διαφήμιση που κρατάει δύο ώρες.
Ο ρόλος του πρωταγωνιστή προτάθηκε αρχικά σε ηθοποιούς όπως ο Mark Wahlberg και ο Matt Damon, πριν καταλήξει στον Casper Van Dien. Ο χαρακτήρας του Johnny Rico στο βιβλίο είχε καταγωγή από τις Φιλιππίνες. Στην ταινία είναι ένας πάμπλουτος έφηβος από το Μπουένος Άιρες με γαλανά μάτια και ξανθά μαλλιά.
Για την εμφάνισή του, ο ίδιος ο ηθοποιός είπε πως ο χαρακτήρας του προφανώς κατάγεται από Ναζί αξιωματικούς που διέφυγαν στη Νότια Αμερική μετά τον πόλεμο. Αυτή η εξωφρενική τελειότητα του καστ ήταν το κλειδί για να λειτουργήσει η ειρωνεία. Οι πρωταγωνιστές Casper Van Dien και Dina Meyer είχαν μάλιστα γεννηθεί τον ίδιο ακριβώς μήνα και την ίδια χρονιά, κάτι που έδενε τέλεια με την ιδέα της κοινής σχολικής ηλικίας των χαρακτήρων.
Η σκόπιμα ξύλινη υποκριτική και τα κλισέ του εφηβικού δράματος εξυπηρετούσαν έναν συγκεκριμένο σκοπό. Ο σκηνοθέτης έχτισε έναν τοίχο ανάμεσα στους χαρακτήρες και το κοινό. Το στούντιο μάλιστα αναγκάστηκε να κόψει κάποιες σκηνές έπειτα από δοκιμαστικές προβολές. Οι θεατές εξοργίστηκαν όταν είδαν την Carmen να φιλιέται με τον Zander αμέσως μετά τον υποτιθέμενο θάνατο του Johnny.
Το κοινό απαιτούσε ηθική καθαρότητα από τους χαρακτήρες, αδυνατώντας να καταλάβει πως σε αυτή τη σάπια κοινωνία τα συναισθήματα έρχονται σε δεύτερη μοίρα. Ακόμα και η μουσική έκρυβε εκπλήξεις, όπως όταν το “Fade Into You” των Mazzy Star ακούγεται κατά τη διάρκεια του καβγά ανάμεσα στον Rico και τον Zander. Σε αυτόν τον καβγά μάλιστα, ο Patrick Muldoon έφαγε μια αληθινή μπουνιά στο πρόσωπο από τον Van Dien και κατέληξε με ματωμένο χείλος.
Ένα κινηματογραφικό μακελειό
Ο Verhoeven ήθελε να νιώσουμε μια συναισθηματική απόσταση από αυτούς τους στρατιώτες. Όταν αρχίσουν να διαμελίζονται βάναυσα από τα έντομα, η αντίδρασή μας πρέπει να είναι ένα σοκαρισμένο, σκοτεινό γέλιο. Σε αυτό το σύμπαν η ανθρώπινη ζωή είναι εντελώς φθηνή. Ο στρατός βλέπει αυτούς τους νέους αποκλειστικά ως κρέας για τη μηχανή του κιμά.
Αν είχαμε δεθεί συναισθηματικά μαζί τους, η καυστική σάτιρα θα έχανε τη δύναμή της και το “Starship Troopers” θα γινόταν ένα αβάσταχτο, βαρύ δράμα. Μετρώντας 256 νεκρούς στην οθόνη, η ταινία προσφέρει απλόχερα ένα εντυπωσιακό λουτρό αίματος.
Η παραγωγή κατανάλωσε 17 γαλόνια ψεύτικου αίματος και έσπασε τα ρεκόρ της εποχής, ρίχνοντας 300.000 άσφαιρα πυρά στα γυρίσματα. Τα όπλα Morita πετούσαν τεράστιες φλόγες και ο κίνδυνος ήταν υπαρκτός. Ο βετεράνος Michael Ironside, που ήταν και ο πραγματικός μέντορας του Van Dien στα γυρίσματα, υπέστη εγκαύματα στη μύτη και τον καρπό από μια φλόγα όπλου που πέρασε ξυστά από το πρόσωπό του.
Στο πλατό ο κίνδυνος παραμόνευε παντού. Σε μια σκηνή μάχης, η Dina Meyer πυροβόλησε κατά λάθος πολύ κοντά στο αυτί του Jake Busey και του κατέστρεψε προσωρινά την ακοή. Οι προστατευτικές ωτοασπίδες που φορούσε ο ηθοποιός δεν έφτασαν για να τον γλιτώσουν.
Ακόμα και στις πιο ελεγχόμενες σκηνές, τα πράγματα ήταν τελείως απρόβλεπτα. Στη σκηνή όπου ο Johnny μαστιγώνεται μπροστά σε όλο το τάγμα, ο κασκαντέρ Teo Smoot, που κρατούσε το μαστίγιο, προχωρούσε ασυναίσθητα προς τον ηθοποιό σε κάθε χτύπημα. Ο σκηνοθέτης του φώναζε ξανά και ξανά να μείνει ακίνητος και ο Smoot συνέχιζε να παρασύρεται από τη φόρα.
Για να αποφύγουν κάποιον σοβαρό τραυματισμό, το συνεργείο αναγκάστηκε να του βάλει σακιά με άμμο έντεκα κιλών πάνω στα πόδια για να τον κρατήσει στη θέση του. Ο Casper Van Dien είχε μάλιστα χάσει επτά κιλά ειδικά για να γυρίσει τη συγκεκριμένη σκηνή ξυλοδαρμού και να φαίνεται πιο ταλαιπωρημένος.
Γιγαντιαία ζουζούνια και πρακτικά εφέ
Τα πρακτικά και ψηφιακά εφέ της ταινίας στέκονται αξεπέραστα ακόμα και σήμερα. Ο Phil Tippett, ο άνθρωπος πίσω από τους δεινόσαυρους του “Jurassic Park”, βρήκε εδώ τον καμβά για να μεγαλουργήσει. Η ομάδα του σχεδίασε εκατοντάδες έντομα, χρησιμοποιώντας το εξελιγμένο σύστημα Digital Input Device. Ο σχεδιασμός τους ήταν καθαρά λειτουργικός, επηρεασμένος από πραγματικά ζώα και με έντονη πολεμική αισθητική.
Βασικό πεζικό των εντόμων είναι τα Warrior Bugs, που βασίστηκαν στους ρινόκερους σκαραβαίους και χρωματίστηκαν με τα προειδοποιητικά χρώματα της σφήκας. Τα γιγαντιαία Tanker Bugs θύμιζαν άρματα μάχης. Το επιβλητικό Brain Bug σχεδιάστηκε για να θυμίζει κάτι ανάμεσα σε βασίλισσα τερμιτών και Cthulhu, με τη σάρκα του να πάλλεται χάρη σε μια περίπλοκη ψηφιακή τεχνική που ονόμασαν «κύμα κρέατος».
Ο Verhoeven, για να δώσει ρυθμό στις σκηνές μάχης όπου τα έντομα θα προστίθεντο αργότερα στον υπολογιστή, χρησιμοποιούσε εντελώς ανορθόδοξες μεθόδους. Έτρεχε ανάμεσα στους ηθοποιούς κρατώντας μια σκούπα, πηδούσε πάνω κάτω και ούρλιαζε σε μια ντουντούκα «Είμαι ένα τεράστιο γαμημένο ζουζούνι! Θα σας σκοτώσω!».
Με τεράστια αγάπη θυμάται το περιστατικό ο Clancy Brown, που περιγράφει τον σκηνοθέτη ως έναν υπέροχο τρελό που ήξερε πώς να βγάλει την ένταση από το καστ του. Οι τεχνικοί είχαν τόσο μεράκι που στο βάθος ενός πλάνου μέσα στο διαστημόπλοιο, το συνεργείο έκρυψε μέχρι και μια μινιατούρα του Millennium Falcon για να σπάσει πλάκα.
Οι συνθήκες των γυρισμάτων ήταν εξοντωτικές για όλους. Στο Hell’s Half Acre του Γουαϊόμινγκ, όπου γυρίστηκαν οι περισσότερες σκηνές των εξωγήινων πλανητών, η θερμοκρασία έφτανε τους 46 βαθμούς Κελσίου. Οι ηθοποιοί φορούσαν στολές βάρους σχεδόν είκοσι κιλών κάτω από τον καυτό ήλιο.
Κατά μέσο όρο, 25 άτομα τη μέρα πάθαιναν θερμοπληξία στο σετ. Το συνεργείο έφτασε στο σημείο να κόψει μεγάλες τρύπες στις στολές του Jake Busey και των υπολοίπων για να παίρνουν αέρα. Ο Michael Ironside έπαθε τόσο βαριά θερμοπληξία που κόντεψε να λιποθυμήσει όρθιος. Είχε χάσει εντελώς τη μνήμη του από τη ζέστη και ρωτούσε τον Van Dien ποια ήταν τα λόγια του, καταλήγοντας στο νοσοκομείο με ορό.
Σπάζοντας τα ταμπού της εποχής
Ο σκηνοθέτης φρόντισε να προκαλέσει τα ήθη του αμερικανικού κοινού σε κάθε ευκαιρία που του δόθηκε. Η περίφημη σκηνή των κοινών ντους φτιάχτηκε για να δείξει πως αυτή η κοινωνία έχει πλήρη ισότητα των φύλων με τον πιο άρρωστο τρόπο. Στο μυαλό του Verhoeven, οι στρατιώτες είναι τόσο χειραγωγημένοι και προσηλωμένοι στον πόλεμο, που δεν έχουν καμία σεξουαλικότητα.
Η γύμνια δεν έχει τίποτα το ερωτικό γι’ αυτούς. Όλοι πλένονται μαζί και συζητούν για την καριέρα τους στον στρατό χωρίς να δίνουν καμία σημασία στα γυμνά σώματα γύρω τους. Αυτή η ολική εξίσωση των φύλων λειτουργεί ως ένα έξυπνο σχόλιο για την ολοκληρωτική φύση της προπαγάνδας.
Τα γυρίσματα αυτής της σκηνής έχουν τη δική τους ξεκαρδιστική ιστορία. Όταν οι ηθοποιοί δίστασαν να γδυθούν μπροστά στις κάμερες, η Dina Meyer προκάλεσε τον σκηνοθέτη να το κάνει πρώτος, αφού θεωρούσε πως δεν τρέχει τίποτα. Ο Verhoeven και ο διευθυντής φωτογραφίας Jost Vacano γδύθηκαν αμέσως χωρίς δεύτερη σκέψη.
Έμειναν ολόγυμνοι στο πλατό, κάνοντας το καστ να σκάσει στα γέλια και σπάζοντας την αμηχανία. Ο Van Dien φώναξε σοκαρισμένος βλέποντας τον σκηνοθέτη χωρίς ρούχα και τελικά η σκηνή γυρίστηκε χωρίς κανένα πρόβλημα, γράφοντας ιστορία ως η πρώτη σκηνή κοινού ντους σε μεγάλη αμερικανική παραγωγή.
Είναι πολύ χαρακτηριστικό το σχόλιο του δημιουργού, ο οποίος απορούσε με τις προτεραιότητες της αμερικανικής λογοκρισίας. Η επιτροπή ζήτησε να κοπούν τέσσερα δευτερόλεπτα από έναν βίαιο αποκεφαλισμό στο τέλος της ταινίας, για να μην πάρει η ταινία την αυστηρή κατάταξη NC-17.
Ο Verhoeven έλεγε συχνά πως δεν μπορούσε να καταλάβει πώς ένα γυμνό στήθος περνάει πιο δύσκολα από τη λογοκρισία στην Αμερική από ένα σώμα γαζωμένο από σφαίρες και κομμένο σε κομμάτια. Ο παραλογισμός της λογοκρισίας ταίριαζε γάντι με τον παραλογισμό του κόσμου που είχε χτίσει στην οθόνη.
Η παρεξήγηση και η δικαίωση
Η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι πως πολλοί κριτικοί της εποχής απέτυχαν παταγωδώς να πιάσουν το αστείο και το βαθύτερο νόημα. Η Washington Post κατηγόρησε τον Verhoeven και τον Neumeier πως είναι νεοναζί που υμνούν τα ολοκληρωτικά καθεστώτα. Η ματιά τους ήταν τόσο στενή που είδαν την ταινία ως μια θορυβώδη περιπέτεια με κακούς ηθοποιούς και προκλητικά φασιστικά σύμβολα.
Ο ίδιος ο σκηνοθέτης δήλωσε βαθιά απογοητευμένος από αυτή την αντιμετώπιση. Εξήγησε πως αν έλεγε ευθέως στον κόσμο ότι ο φασισμός δεν λειτουργεί, κανείς δεν θα έδινε σημασία. Προτίμησε να φτιάξει τον τέλειο φασιστικό κόσμο και να αφήσει το κοινό να νιώσει την αποστροφή μέσα από την ίδια την υπερβολή.
Τα στελέχη της Sony άφησαν την παραγωγή να προχωρήσει ανενόχλητη, επειδή η διοίκηση άλλαζε συνεχώς εκείνη την περίοδο. Η ταινία γλίστρησε κάτω από το ραντάρ τους. Όταν είδαν το τελικό αποτέλεσμα, δεν ήξεραν τι να το κάνουν και το προώθησαν εντελώς λάθος, παρουσιάζοντάς το ως μια τυπική ταινία δράσης που θα έδινε μάχη στο box office.
Αυτό οδήγησε σε εμπορική απογοήτευση. Ο κόσμος περίμενε να δει ένα φωτεινό έπος επιστημονικής φαντασίας και πήρε κατάμουτρα μια ωμή σάτιρα που του έλεγε πως οι αγαπημένοι του ήρωες είναι αναλώσιμα υποχείρια ενός αδίστακτου συστήματος.
Χρειάστηκαν δεκαετίες για να πάρει η ταινία τη θέση που της αξίζει στο πάνθεον του σινεμά. Τα χρόνια πέρασαν, το πολιτικό σκηνικό σκοτείνιασε παγκοσμίως και η ακρότητα του φιλμ άρχισε να μοιάζει επικίνδυνα προφητική. Αυτό που κάποτε θεωρήθηκε ένα κακόγουστο αστείο, σήμερα μελετάται ως μια ιδιοφυής ανατομία της προπαγάνδας. Η διάσημη φράση «Έλα, πίθηκε! Θέλεις να ζήσεις για πάντα;», που ακούγεται από τον Rico, προέρχεται από μια πραγματική ιαχή του λοχία Dan Daly στη μάχη του Belleau Wood το 1918.
Ο Casper Van Dien, που πλέον δεν μπορεί να περπατήσει στον δρόμο χωρίς κάποιος να του φωνάξει «Rico!», διηγείται γελώντας πώς οι κόρες του σοκαρίστηκαν όταν είδαν την ταινία και φώναξαν πως η ζωή τους καταστράφηκε βλέποντας τον πατέρα τους ολόγυμνο. Δεν είναι τυχαίο ότι σκηνοθέτες όπως ο Martin Scorsese και οι αδερφοί Coen, καθώς και ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Bill Clinton, δηλώνουν φανατικοί θαυμαστές. Ο Paul Verhoeven έστησε το τέλειο κινηματογραφικό κόλπο, σερβίροντας ένα δυστοπικό, ματωμένο παραμύθι μέσα στο λαμπερό περιτύλιγμα ενός ακριβού blockbuster.
Movie: Starship Troopers
Year: 1997
Genre: Satire, Thriller, Action, Adventure, Sci-fi
Director: Paul Verhoeven
Casper Van Dien, Dina Meyer, Denise Richards, Jake Busey, Neil Patrick Harris, Patrick Muldoon, Michael Ironside
