Δείτε περισσότερα άρθρα μας στα αποτελέσματα αναζήτησης
Add DEPART on Google ↗Με μία ματιά...
Από το 1967 μέχρι το 1974 η στρατιωτική δικτατορία στην Ελλάδα έλεγχε κάθε στίχο πριν τυπωθεί σε βινύλιο, και πρώτος στόχος ήταν ο Θεοδωράκης. Ο μηχανισμός έφτασε από τα λαϊκά του Τσιτσάνη μέχρι τους Νομπελίστες ποιητές και ταινίες με χίπις. Τα αρχεία και οι μαρτυρίες δείχνουν ένα καθεστώς που φοβόταν τη μελωδία όσο και την αντίσταση. Το πιο ανατριχιαστικό είναι ότι τα ελαφρά σουξέ της εποχής έπαιζαν στα κρατητήρια της Στρατιωτικής Αστυνομίας.
- Τι αποκαλύπτουν τα Γενικά Αρχεία του Κράτους; Ότι το “Ζεϊμπέκικο” του Σαββόπουλου απορρίφθηκε το 1972 για «ανατρεπτικά νοήματα».
- Πότε απαγορεύτηκε ο Θεοδωράκης; Με στρατιωτική διαταγή τον Ιούνιο του 1967, λίγες εβδομάδες μετά το πραξικόπημα.
- Ποιος ενέκρινε τους δίσκους επί δικτατορίας; Ειδική επιτροπή της Γενικής Γραμματείας Τύπου και Πληροφοριών, και ο καλλιτέχνης πλήρωνε παράβολο.
Στις 21 Απριλίου 1967 τα τανκς βγήκαν στους δρόμους της Αθήνας και λίγες εβδομάδες αργότερα οι συνταγματάρχες στράφηκαν σε έναν εχθρό που φοβούνταν εξίσου με τη δημοκρατία. Ήταν τα τραγούδια. Η χούντα ήξερε ότι έναν στίχο που σφυρίζει ο κόσμος στον δρόμο δεν τον κλείνεις εύκολα σε κελί, γι’ αυτό έστησε ολόκληρο μηχανισμό για να τον ελέγχει. Τα απαγορευμένα τραγούδια της επταετίας δείχνουν καθαρά τι σήμαινε στην πράξη η «εθνική αναγέννηση» που διαφήμιζε το καθεστώς.
Τι απαγόρευε το Διάταγμα 13 της χούντας;
Το Διάταγμα 13 απαγόρευε την εκτέλεση, την αναπαραγωγή και τη μετάδοση της μουσικής του Μίκη Θεοδωράκη σε όλη τη χώρα. Το υπέγραψε την 1η Ιουνίου 1967 ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού, Οδυσσέας Αγγελής, με το σκεπτικό ότι η μουσική του υπηρετούσε τον κομμουνισμό. Έγινε παράνομο να τραγουδάς, να ακούς, να πουλάς ή και να κρατάς στο σπίτι σου δίσκο του Θεοδωράκη. Ο ίδιος πέρασε από την εξορία στη Ζάτουνα και από τη φυλακή του Ωρωπού. Μέσα στην κράτηση μελοποίησε το ίδιο το κείμενο του διατάγματος, δίνοντας στους δικτάτορες την πιο ειρωνική απάντηση.

Γρήγορα η λίστα με τα απαγορευμένα τραγούδια μεγάλωσε. Μπήκαν ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Διονύσης Σαββόπουλος, κομμάτια του Τσιτσάνη και του Βαμβακάρη, στιχουργοί και ποιητές όπως ο Γκάτσος, ο Ρίτσος, ο Σεφέρης και ο Ελύτης. Λογοκρίθηκαν το “Πάει Ο Καιρός” των Χατζιδάκι και Γκάτσου, τα “Χαράματα” του Μαρκόπουλου και η “Γιορτή Ζεϊμπέκηδων” του Καλδάρα. Το καθεστώς που καμάρωνε για την ελληνικότητα φίμωνε τους πιο ελληνικούς δημιουργούς της εποχής.
Πώς λειτουργούσε η λογοκρισία στα τραγούδια;
Κάθε κομμάτι περνούσε από την Πρωτοβάθμια Επιτροπή Ελέγχου Μουσικών Τεμαχίων της Γενικής Γραμματείας Τύπου και Πληροφοριών πριν φτάσει στο δισκοπωλείο. Ο καλλιτέχνης πλήρωνε παράβολο, κατέθετε στίχους και παρτιτούρα και περίμενε. Οι λογοκριτές δεν σκάμπαζαν από μουσική, κι έτσι έπεφταν με το ψαλίδι πάνω στις λέξεις. Από εκεί έβγαιναν τα απαγορευμένα τραγούδια, οι κομμένες στροφές και οι δίσκοι που κυκλοφορούσαν μισοί.
Ο Σαββόπουλος το έζησε από πρώτο χέρι. Το 1972 το “Ζεϊμπέκικο” του, αυτό με τα αεροπλάνα και τα βαπόρια, γύρισε πίσω με τη σφραγίδα «απορρίπτεται» πάνω στην παρτιτούρα. Η αιτιολογία έγραφε ότι «περιέχει ανατρεπτικά νοήματα». Το τραγούδι κυκλοφόρησε τελικά το 1975 με τη Σωτηρία Μπέλλου, όταν οι συνταγματάρχες είχαν πια πέσει. Τα σχετικά έγγραφα τα έδωσαν στη δημοσιότητα τα Γενικά Αρχεία του Κράτους μετά τον θάνατό του.
Δίπλα στα απαγορευμένα τραγούδια υπήρξαν κι εκείνα που γλίστρησαν μέσα από τις τρύπες του ελέγχου. Ο “Κουταλιανός” των Λοΐζου, Παπαδόπουλου και Καλατζή το 1972 σατίριζε τον δικτάτορα μέσα από μια ψεύτικη ιστορική φιγούρα και πέρασε. Το ίδιο έγινε και με το “Αχ Χελιδόνι Μου” του Νταλάρα, με τον συμβολισμό του να φαίνεται από χιλιόμετρα. Ο κόσμος έπιανε τα μηνύματα που οι γαλονάδες δεν μπορούσαν να διαβάσουν.
Γιατί η χούντα κυνηγούσε τους μακρυμάλληδες;
Οι συνταγματάρχες έβλεπαν τους «γιεγιέδες», τα μακριά μαλλιά και τη μίνι φούστα ως απειλή για το «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών». Για να βγάλει δίσκο ένα συγκρότημα χρειαζόταν έγκριση, και οι μαλλιάδες ήταν μόνιμος στόχος της αστυνομίας. Το ροκ έδωσε λιγότερα απαγορευμένα τραγούδια από το έντεχνο, κι έτσι η καταπίεση βγήκε στον δρόμο. Στις 29 Νοεμβρίου 1970 το Woodstock προβλήθηκε κομμένο στον κινηματογράφο «Παλλάς» και το κοινό σηκώθηκε να χορέψει μπροστά στους αστυνομικούς. Η δεύτερη προβολή απαγορεύτηκε, ακολούθησαν επεισόδια και συλλήψεις και η ταινία κόπηκε οριστικά.
Πώς χρησιμοποιήθηκε η μουσική στα βασανιστήρια;
Την ίδια εποχή που η Επιτροπή μοίραζε σφραγίδες, στα υπόγεια της ΕΑΤ/ΕΣΑ γραφόταν η πιο σκοτεινή σελίδα. Η έρευνα της Άννας Παπαέτη, με μαρτυρίες κρατουμένων και φαντάρων του 1972-1973, δείχνει ότι μεγάφωνα και ραδιόφωνα έπαιζαν μέρα νύχτα τις επιτυχίες της εποχής. Στόχος ήταν να μην κλείσει μάτι κανείς. Ο “Ταρζάν” του Μαρκόπουλου ακουγόταν ασταμάτητα και ο “Στέφανος” του Μούτση έπαιζε μετά από ξυλοδαρμούς. Ένας κρατούμενος έμεινε εννιά μέρες όρθιος, χωρίς ύπνο και νερό.

Η ίδια δικτατορία που έγραφε λίστες με απαγορευμένα τραγούδια έκανε τα επιτρεπόμενα εργαλείο βασανισμού. Ένα σουξέ του ραδιοφώνου μετατράπηκε σε όπλο μέσα σε ένα κελί. Πολλοί από όσους πέρασαν από εκεί λένε ότι ακόμα και σήμερα, όταν ακούν εκείνα τα κομμάτια, τους πιάνει μελαγχολία.
Τι απαντάμε σε όσους νοσταλγούν τη χούντα;
Κάθε τόσο κάποιοι ξαναλένε το παραμύθι της «τάξης» και των καλών χρόνων. Η απάντηση βρίσκεται στα ίδια τα αρχεία, στις σφραγίδες, στις λίστες και στις μαρτυρίες όσων βασανίστηκαν. Ένα καθεστώς που τρόμαζε με ένα ζεϊμπέκικο και έκανε όπλο ένα σουξέ δεν είχε τίποτα να δώσει σε αυτόν τον τόπο. Η νοσταλγία για την επταετία είναι νοσταλγία για τη φίμωση.
Μισό αιώνα μετά, τα απαγορευμένα τραγούδια τα τραγουδάμε ακόμα σε συναυλίες, σε παρέες και σε πορείες. Οι λογοκριτές τους χάθηκαν χωρίς όνομα, και η μουσική που ήθελαν να σβήσουν είναι εδώ.



