Όταν σε λένε Michael Jordan, είναι μάλλον αδύνατο να χάσεις σε τελικό. Όπως ακριβώς ο συνονόματος θρύλος του μπάσκετ δεν έχασε ποτέ σε τελικό πρωταθλήματος, έτσι και ο σπουδαίος ηθοποιός έφυγε νικητής από τη μεγάλη βραδιά. Μάλλον δε θα κάνει 6/6 στα βραβεία, όμως, η αρχή έγινε πάντως με τον πιο εμφατικό τρόπο. Το βράδυ της 15ης Μαρτίου, ο Michael B. Jordan κράτησε στα χέρια του το όσκαρ α’ ανδρικού ρόλου για την ερμηνεία του στην ταινία “Sinners“.
Υποδυόμενος τους δίδυμους αδερφούς Smoke και Stack, παρέδωσε μία από τις πιο απαιτητικές ερμηνείες της καριέρας του. Στο ελληνικό ίντερνετ άνοιξε αμέσως μια τεράστια κουβέντα για το όσκαρ του Michael B. Jordan. Πολλοί άρχισαν να γράφουν πως το βραβείο του χαρίστηκε επειδή είναι μαύρος. Ισχυρίζονται πως η ακαδημία προωθεί μια συγκεκριμένη ατζέντα. Αυτή η αντίδραση κρύβει έναν καλά ριζωμένο ρατσισμό απέναντι στην επιτυχία του.
Η συνεπής πορεία του ηθοποιού
Ο Michael B. Jordan φέρνει μαζί του ένα τεράστιο βιογραφικό. Η βράβευσή του έρχεται ως φυσική εξέλιξη μιας μακρόχρονης και σταθερής πορείας. Έχει παραδώσει συγκλονιστικές ερμηνείες σε ταινίες όπως το “Fruitvale Station”, το “Creed” και το “Black Panther”. Η νίκη του καταρρίπτει το αφήγημα πως βρέθηκε ξαφνικά στην κορυφή χαριστικά. Δουλεύει στο υψηλότερο επίπεδο εδώ και χρόνια και η εξέλιξή του δικαιολογεί απόλυτα αυτή τη διάκριση. Το ταλέντο του έχει δοκιμαστεί σε πολλούς απαιτητικούς ρόλους και το φετινό βραβείο επιβεβαιώνει την καλλιτεχνική του ωριμότητα.
Η διπλή ερμηνεία στο "Sinners"
Η διπλή ερμηνεία του στο “Sinners” βασίστηκε ξεκάθαρα στο ταλέντο και την εκφραστικότητά του. Ο ηθοποιός άφησε στην άκρη τα συνηθισμένα τεχνάσματα των οπτικών εφέ. Στηρίχθηκε αποκλειστικά στις ανεπαίσθητες εκφράσεις του προσώπου του και στη γλώσσα του σώματος. Δημιούργησε δύο εντελώς ξεχωριστούς χαρακτήρες με διαφορετικό ρυθμό και παρουσία στον χώρο.
Ο Smoke είναι άκαμπτος και υπολογιστικός. Διαθέτει μια αυστηρή στρατιωτική πειθαρχία και ένα βλέμμα που φανερώνει διαρκή εγρήγορση. Ο Stack είναι αρκετά πιο παρορμητικός και χαλαρός στην κίνησή του. Η εναλλαγή ανάμεσα σε αυτές τις δύο ψυχοσυνθέσεις απαιτεί τεράστια υποκριτική ικανότητα. Η χημεία ανάμεσα στα δύο αδέρφια αποδεικνύει το χάρισμα του ηθοποιού να αποτυπώνει την ανθρώπινη δυαδικότητα με απόλυτη φυσικότητα.
Και οι δύο επιδιώκουν να προστατεύσουν τους δικούς τους στο σκληρό περιβάλλον του 1932. Ο καθένας υιοθετεί διαφορετικές στρατηγικές και κουβαλάει τα δικά του βάρη από το παρελθόν τους στο Σικάγο. Η μετάβαση από τον έναν χαρακτήρα στον άλλον πείθει απόλυτα τον θεατή πως παρακολουθεί δύο διαφορετικούς ανθρώπους. Αυτή η προσεκτικά χτισμένη απόδοση καθήλωσε το κοινό και την Ακαδημία.
Το κοινωνικό πλαίσιο της ταινίας
Η ιστορία του “Sinners” διαδραματίζεται στον σκληρό αμερικανικό Νότο της δεκαετίας του 1930. Το συγκεκριμένο χωροχρονικό πλαίσιο προσθέτει ένα τεράστιο συναισθηματικό βάρος στην ήδη απαιτητική ερμηνεία. Ο Michael B. Jordan κλήθηκε να αποδώσει το συλλογικό τραύμα, τον ρατσισμό και τον καθημερινό τρόμο εκείνης της εποχής. Το υπερφυσικό στοιχείο συνδυάζεται αρμονικά με τη σκοτεινή ιστορική πραγματικότητα.
Η προσέγγιση αυτή απαιτεί τεράστια ωριμότητα από τον πρωταγωνιστή για να αποδώσει την αγωνία επιβίωσης. Ο διπλός ρόλος αποκτά ακόμα μεγαλύτερη αξία μέσα σε ένα τόσο εχθρικό περιβάλλον για τους μαύρους χαρακτήρες. Ο ηθοποιός κατάφερε να μεταφέρει όλη αυτή την πίεση στο βλέμμα και τη στάση του σώματος και των δύο ηρώων του με απόλυτη φυσικότητα.
Η τέχνη και η υποκειμενικότητα
Κάποιοι θεατές ίσως θεωρούν πως κάποιος άλλος υποψήφιος άξιζε το βραβείο περισσότερο. Η τέχνη βασίζεται πάντα και στο προσωπικό γούστο. Κάθε βραβείο τέχνης κρίνεται από υποκειμενικά κριτήρια. Το να προτιμάς μια άλλη ερμηνεία είναι απολύτως σεβαστό και λογικό. Εγώ για παράδειγμα, παρότι βρίσκω αρκετά καλή την ερμηνεία του Μπενίνι στο “Η ζωή είναι ωραία”, θεωρώ κλάσεις ανώτερη την αντίστοιχη του Νόρτον στο “Μαθήματα αμερικανικής ιστορίας“.
Το πρόβλημα ξεκινάει όταν η διαφωνία χάνει την καλλιτεχνική της βάση και γίνεται επίθεση με “ύποπτα” κίνητρα. Η συζήτηση γύρω από τον νικητή δείχνει ακριβώς αυτή την παθογένεια. Οι διαφωνίες για τις ταινίες είναι αναπόσπαστο κομμάτι της κινηματογραφικής κουλτούρας. Η ακύρωση μιας τόσο δυνατής ερμηνείας με ρατσιστικά υπονοούμενα ξεφεύγει εντελώς από τα όρια της κριτικής.
Τα δύο μέτρα στην κριτική
Όταν λευκοί ηθοποιοί αναλαμβάνουν διπλούς ρόλους και κάνουν τεράστιες σωματικές μεταμορφώσεις, το κοινό τους αποθεώνει αμέσως χαρακτηρίζοντάς τους ιδιοφυΐες. Στην περίπτωση του Michael B. Jordan, η ίδια ακριβώς καλλιτεχνική υπέρβαση βαφτίζεται ατζέντα από μια μερίδα του κόσμου. Το να παίζεις δίδυμους σημαίνει πως αποδίδεις τον ρόλο απέναντι στο κενό.
Ο ηθοποιός έπρεπε να συγχρονίσει τις κινήσεις του και να διατηρήσει την ψυχολογία δύο διαφορετικών ανθρώπων την ίδια μέρα γυρίσματος. Αυτό το επίπεδο τεχνικής αρτιότητας είναι αντικειμενικά άξιο βράβευσης. Η σύγκριση με άλλες αντίστοιχες ερμηνείες του παρελθόντος αναδεικνύει τον ξεκάθαρο ρατσισμό της συγκεκριμένης στοχευμένης κριτικής.
Η καραμέλα της ατζέντας
Η κατάσταση αυτή έχει επαναληφθεί πολλές φορές στο παρελθόν. Κάθε φορά που ένας μαύρος καλλιτέχνης κερδίζει μια μεγάλη διάκριση, τα ίδια σχόλια κατακλύζουν τα κοινωνικά δίκτυα. Ακούμε ξανά και ξανά για χάρες και για υποχρεωτικές ποσοστώσεις. Οι αριθμοί λένε μια εντελώς διαφορετική ιστορία. Στα σχεδόν εκατό χρόνια του θεσμού, ο Michael B. Jordan είναι μόλις ο έκτος μαύρος ηθοποιός που κερδίζει το βραβείο α’ ανδρικού ρόλου. Αυτό το νούμερο μεταφράζεται σε ένα ποσοστό της τάξης του 6%.
Οι επικριτές επιλέγουν να ακυρώσουν την επιτυχία βασιζόμενοι αποκλειστικά στην καταγωγή του νικητή, αφήνοντας στην άκρη την υποκριτική του ικανότητα. Όσο για τη θεωρία της δήθεν προώθησης, αρκεί να ρίξουμε μια ματιά στα αντίστοιχα βραβεία των γυναικών και των δεύτερων ρόλων. Εκεί το ποσοστό της απόλυτης κυριαρχίας των λευκών νικητών κυριολεκτικά εκτοξεύεται. Ο ηθοποιός δούλεψε σκληρά για να φτάσει σε αυτό το σημείο και η πορεία του δικαιολογεί απόλυτα τη βράβευσή του. Η αφοσίωσή του στο “Sinners” φάνηκε ξεκάθαρα σε κάθε σκηνή. Το να μιλάμε για ατζέντα υποτιμά τη δουλειά και τον ιδρώτα που απαιτεί ένας τέτοιος διπλός ρόλος.
Ο μύθος του αντίστροφου ρατσισμού
Πολλοί από αυτούς που φωνάζουν για αδικία, χρησιμοποιούν τον όρο του αντίστροφου ρατσισμού. Κατηγορούν την ταινία και τον θεσμό ότι κάνουν διακρίσεις εις βάρος των λευκών δημιουργών. Αυτή η οπτική ξεπερνά τα όρια του κινηματογράφου και ακουμπά βαθύτερα κοινωνικά ζητήματα. Ο ρατσισμός ως φαινόμενο απαιτεί συστημική δύναμη για να λειτουργήσει.
Ιστορικά οι λευκοί άνθρωποι κρατούν τα ηνία της εξουσίας και ελέγχουν τις δομές στις δυτικές κοινωνίες. Μια προκατάληψη απέναντι σε μια κυρίαρχη ομάδα μπορεί σαφώς να εκφραστεί μεμονωμένα. Η έννοια του ρατσισμού περιγράφει την οργανωμένη περιθωριοποίηση ολόκληρων κοινοτήτων από το ίδιο το σύστημα. Όταν έχεις συνηθίσει να βλέπεις ανθρώπους που σου μοιάζουν να κερδίζουν τα πάντα, η στοιχειώδης ισότητα σου φαίνεται σαν καταπίεση.
Το να αναγνωρίζεται η δουλειά ενός μαύρου ηθοποιού σημαίνει απλώς πως ο χώρος γίνεται πιο δίκαιος. Όσοι ενοχλούνται από αυτό, νιώθουν να χάνουν τα κοινωνικά προνόμια στα οποία είχαν μάθει να στηρίζονται επί δεκαετίες. Η πραγματική αξία του σινεμά βρίσκεται στην εκπροσώπηση όλων των φωνών. Η φετινή νίκη είναι απλώς μια θετική εξέλιξη προς μια πιο ανοιχτή κινηματογραφική βιομηχανία (και αυτό το συζητάμε). Το βραβείο αξίζει να μνημονεύεται μόνο για το αστείρευτο ταλέντο του νικητή.
Υ.Γ.: Δυστυχώς για εσάς, οι καιροί που ο Βουτσάς βαφόταν μαύρος με φούμο και θεωρούνταν ΟΚ, έχουν περάσει ανεπιστρεπτί.
Υ.Γ2.: Todd McFarlane, σε παρακαλώ σκέψου τον Michael B. Jordan για τον ρόλο του Spawn.
