Δείτε περισσότερα άρθρα μας στα αποτελέσματα αναζήτησης
Add DEPART on Google ↗Με μία ματιά...
Ένας κρατούμενος διαβάζει, ένας ιεροκήρυκας φλέγεται, ένας άνθρωπος αλλάζει. Το “Malcolm X” του Spike Lee χωράει σε πάνω από τρεις ώρες μια ζωή που έσβησε στα 39 της. Ο Denzel Washington της δίνει σώμα, φωνή και φωτιά.
- Για να ολοκληρωθούν τα γυρίσματα, έβαλαν χρήματα ο Michael Jordan, ο Magic Johnson, η Oprah Winfrey και ο Prince.
- Ο Spike Lee διεκδίκησε δημόσια τη σκηνοθεσία, πήρε τη θέση του Norman Jewison και γύρισε την πιο φιλόδοξη ταινία του.
- Ο Denzel Washington ήταν υποψήφιος για Όσκαρ, πλαισιωμένος από τους Angela Bassett, Delroy Lindo και Al Freeman Jr.
Η 21η Φεβρουαρίου 1965 ήταν μια μαύρη μέρα για την αφροαμερικανική ιστορία και για την ιστορία της ανθρωπότητας γενικότερα. Εκείνη τη μέρα ο Malcolm X, μουσουλμάνος ιεροκήρυκας και ακτιβιστής για τα ανθρώπινα δικαιώματα, έπεσε νεκρός από τις σφαίρες των εχθρών του, λίγο πριν ξεκινήσει μια ομιλία του. Ήταν μόλις 39 ετών.
Όσο ζούσε, τον έβλεπαν ως την εξτρεμιστική πλευρά του νομίσματος απέναντι στον Martin Luther King. Ξεκίνησε την πνευματική και ακτιβιστική του διαδρομή μέσα από το Έθνος Του Ισλάμ, λέγοντας πως οι μαύροι της Αμερικής πρέπει να χωριστούν από τους λευκούς και να υπερασπιστούν τα δικαιώματά τους με κάθε δυνατό μέσο. Ακόμα και με τη βία.
Μέσα από το πνευματικό του ταξίδι, μέχρι το τέλος της ζωής του είχε δει τη δύναμη και την αλληλεγγύη που γεννιούνται όταν όλοι οι άνθρωποι ενώνονται και συνεργάζονται. Η ζωή του Malcolm X ήταν μια ιστορία εξέλιξης και γι’ αυτό μπορεί να μιλήσει σε κάθε άνθρωπο. Αυτή την ιστορία πανανθρώπινης αφύπνισης έφερε στη μεγάλη οθόνη ο Spike Lee με την ταινία “Malcolm X”, το 1992.
Γιατί ο Spike Lee διεκδίκησε τη σκηνοθεσία του “Malcolm X”
Επειδή πίστευε ότι την ιστορία του Malcolm X έπρεπε να την πει ένας μαύρος σκηνοθέτης. Όταν η ταινία ξεκίνησε να αναπτύσσεται στη Warner Bros, η εταιρεία είχε διαλέξει τον Norman Jewison, με μεγαλύτερες επιτυχίες μέχρι τότε τα “Jesus Christ Superstar”, “In The Heat Of The Night” και “…And Justice For All”. Είχε δείξει αρκετή κοινωνική ευαισθησία στις ταινίες του και ήξερε να χειρίζεται παραγωγές μεγάλης κλίμακας. Ο Spike Lee θεωρούσε ότι ταινίες για τη μαύρη εμπειρία, όπως το “Mississippi Burning” του Alan Parker και το “Cry Freedom” του Richard Attenborough, δεν κατάφεραν να αποδώσουν τις λεπτές αποχρώσεις της επειδή τις γύρισαν λευκοί σκηνοθέτες.

Άρχισε να μιλάει δημόσια γι’ αυτό και να ζητάει τη σκηνοθεσία, κάτι που οδήγησε σε μια συνάντηση με τον Jewison. Ο Jewison τον άκουσε, τον κατάλαβε και αποχώρησε από την ταινία. Έτσι ξεκίνησε το ταξίδι του Spike Lee, ένα δύσκολο ταξίδι για τον ίδιο και τους συνεργάτες του, απαραίτητο για να στηθεί ένας από τους σημαντικότερους φόρους τιμής σε έναν από τους σημαντικότερους ανθρώπους που έζησαν ποτέ.
Στην αρχή της ταινίας ακολουθούμε τον Malcolm Little, δηλαδή τον Malcolm X πριν γίνει Malcolm X, καθώς ζει σαν hustler και μικροεγκληματίας στη Βοστόνη και το Harlem. Το επώνυμο Little το είχε πάρει η οικογένειά του από τους ιδιοκτήτες σκλάβων στους οποίους ανήκαν οι πρόγονοί της. Από εκεί ξεκινά η μεταμόρφωση.
Πώς ο Malcolm Little έγινε Malcolm X
Η διαδρομή του περνά πρώτα από τον δρόμο. Ο Malcolm Little ισιώνει τα μαλλιά του σαν τους λευκούς με μια ουσία που καίει το δέρμα, τον νοιάζουν τα λεφτά και τα ναρκωτικά, και η μόνη του αντίδραση απέναντι στους καταπιεστές είναι ότι έχει λευκή σύντροφο. Μέχρι να φτάσει εκεί, η ζωή δεν του χάρισε τίποτα. Τον πατέρα του τον σκότωσαν λευκοί ρατσιστές, η μητέρα του κλείστηκε σε ψυχιατρείο και ο ίδιος μεγάλωσε σε ανάδοχες οικογένειες. Ήταν ο καλύτερος μαθητής της τάξης του και ο δάσκαλός του του έλεγε πως το να γίνει δικηγόρος δεν είναι ρεαλιστικό για έναν «νέγρο», λέξη που άκουγε τόσο συχνά ώστε νόμιζε πως ήταν το όνομά του.
Όταν καταλήγει στη φυλακή, τον πλησιάζει ένα μέλος του Έθνους Του Ισλάμ που βλέπει την εξυπνάδα και τις δυνατότητές του. Όπως πολλά μέλη της οργάνωσης, θα πάρει το επώνυμο “X”, που συμβολίζει το άγνωστο όνομα της οικογένειάς του, χαμένο από τη στιγμή που τους άρπαξαν από την Αφρική. Έτσι ξεκινά η πορεία που θα τον κάνει τον πιο χαρισματικό και ριζοσπαστικό ομιλητή που γνώρισε ποτέ η οργάνωση. Ο κρατούμενος γίνεται ηγέτης.

Ως σεναριογράφος, ο Spike Lee προσεγγίζει τον Malcolm X σαν μύθο, και το ίδιο κάνει ο Denzel Washington ως ηθοποιός. Το σενάριο μένει πιστό στο πνεύμα και στη δυνατή φιγούρα του ανθρώπου, περισσότερο από όσο στα γεγονότα. Χτίζει έναν κύκλο ανάμεσα στον χαμό του πατέρα του και τον δικό του, με πολλές προοικονομίες στο ενδιάμεσο.
Στήνει επίσης ένα δραματικό πορτρέτο από γεγονότα που δεν είναι βέβαιο ότι έγιναν, και που βγάζουν νόημα για τον χαρακτήρα και τη θεματική της ταινίας. Ένας άνθρωπος που στην πρώτη φάση της ζωής του δεν φοβόταν να πεθάνει επειδή ήταν εντελώς εξαχρειωμένος, και στο τέλος δεν φοβόταν επειδή είχε βρει την ειρήνη. Ο σκοπός που υπηρετούσε ήταν πια μεγαλύτερος από τον ίδιο.
Πώς προετοιμάστηκε ο Denzel Washington για τον ρόλο του Malcolm X
Για έναν ολόκληρο χρόνο, από τη στιγμή που είπε το ναι, ο Denzel Washington δεν δέχτηκε κανέναν άλλο ρόλο. Έκοψε το αλκοόλ και το χοιρινό και μελετούσε το Κοράνι. Άφησε τον Malcolm X να έρθει σε εκείνον μέσα από αυτή τη διαδικασία. Στην τελική του ερμηνεία έχει όλη τη στάση του σώματός του, κινείται όπως εκείνος και μιλάει με τον ίδιο πύρινο λόγο.
Τη φωνή του δεν την αλλάζει. Προσωπικά πιστεύω ότι αυτό δίνει στον χαρακτήρα τη μυθική του διάσταση. Βλέπουμε τον Denzel Washington να κάνει τον Malcolm X μεγαλύτερο από όσο θα μπορούσε ποτέ μια απλή μίμηση. Την επική αυτή διάσταση τη στηρίζει και όλη η υπόλοιπη κατασκευή της ταινίας.

Σκηνοθετικά, ο Spike Lee έχει σημείο αναφοράς τον David Lean και το “Lawrence Of Arabia”. Το είχε δει μαζί με τον διευθυντή φωτογραφίας του, και αυτό που τους τράβηξε την προσοχή ήταν τα κοντινά περισσότερο από τα τοπία. Διευθυντής φωτογραφίας ήταν ο Ernest Dickerson, σταθερός συνεργάτης του από τα πρώτα του βήματα.
Ένας ολόκληρος κόσμος μπορεί να κρύβεται μέσα σε ένα πρόσωπο. Αυτό φαίνεται καθαρά στους ρόλους κλειδιά, με ηθοποιούς όπως η Angela Bassett, ο Delroy Lindo, ο ίδιος ο Spike Lee, ο Al Freeman Jr. και φυσικά ο Denzel Washington. Κανένα άλλο κομμάτι της ταινίας δεν μένει πίσω. Κοστούμια, σκηνικά και τοποθεσίες μάς μεταφέρουν με λεπτομέρεια στις δεκαετίες που έζησε ο Malcolm X.
Τι κάνει τη σκηνοθεσία του “Malcolm X” να ξεχωρίζει
Ο συνδυασμός μιας κλασικής, μεγάλης παραγωγής με τις προσωπικές πινελιές του Spike Lee. Το score του Terence Blanchard στηρίζεται σε ορχηστρικά κομμάτια με έμφαση στα πνευστά, στα έγχορδα και στα κρουστά, άλλοτε ελπιδοφόρα, άλλοτε μαχητικά και άλλοτε απλά τρομακτικά, κρατώντας πάντα ψηλά το συναίσθημα. Ο Spike Lee χρησιμοποιεί πανοραμικά πλάνα, μια κάμερα που κινείται χωρίς να κόβει και πολλά πλήθη για να κάνει την ταινία τεράστια. Η ακαδημαϊκή του προσέγγιση λειτουργεί και κάνει ακόμα πιο δυνατές τις στιγμές όπου εμφανίζονται οι ιδιαίτερες τεχνικές του.
Επαναληπτικό μοντάζ μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, ασπρόμαυρη εικόνα, η κάμερα που κάνει κύκλο 360 μοιρών γύρω από ένα πρόσωπο και το σήμα κατατεθέν του, ο ηθοποιός πάνω σε καρότσι dolly ώστε να μοιάζει σαν να αιωρείται. Είναι τα σημεία στίξης σε μια ταινία ολόκληρη δική του, που αποτελεί ταυτόχρονα το μεγαλύτερο βήμα της εξέλιξής του. Το “Malcolm X” παραμένει μέχρι σήμερα η πιο φιλόδοξη δουλειά του.
Ποιοι έσωσαν την ταινία “Malcolm X” όταν τελείωσαν τα λεφτά
Το στούντιο αρχικά ήλπιζε ότι ο Spike Lee θα έκανε μια τυπική Spike Lee ταινία για τον Malcolm X, με περιορισμένο budget. Ο Spike Lee ήθελε να κάνει τη μεγαλύτερη δυνατή στουντιακή ταινία για τον μαύρο ήρωα. Χαρακτηριστικό είναι ότι, για να γλιτώσουν χρήματα, του πρότειναν να γυρίσει τις σκηνές της Αιγύπτου και της Μέκκας στις παραλίες του New Jersey.

Αυτό δεν μπορούσαν να το δεχτούν όσοι δούλευαν στην ταινία, γιατί ήξεραν τι σήμαινε ο Malcolm X και εμπιστεύονταν το όραμα του δημιουργού. Η ταινία είχε κι άλλες δυσκολίες μέχρι να ολοκληρωθεί, με μεγάλη διάρκεια και ένα budget που δεν έφτανε. Με τα λεφτά να τελειώνουν, ο Spike Lee χρειάστηκε να απευθυνθεί στα εύπορα μέλη της αφροαμερικανικής κοινότητας.
Ο Bill Cosby, η Oprah Winfrey, η Janet Jackson, η Tracy Chapman και ο Prince ήταν μερικές από τις γνωστές μαύρες προσωπικότητες που έβαλαν χρήματα για να γίνει η ταινία. Ο Spike Lee κράτησε για το τέλος τον Magic Johnson και τον Michael Jordan, γιατί ήξερε ότι θα ανταγωνίζονταν για το ποιος θα δώσει τα περισσότερα. Τότε το στούντιο άφησε τον δημιουργό να τελειώσει την ιστορία του όπως ήθελε. Μια ιστορία αλλαγής που χτυπάει στην καρδιά της αφροαμερικανικής εμπειρίας και καταφέρνει στο τέλος να μιλήσει σε κάθε άνθρωπο.
Τι σημαίνει σήμερα το όνομα Malcolm X
Malcolm X σημαίνει να παλεύεις για να αλλάξεις τον εαυτό σου και τελικά να αλλάζεις όλο τον κόσμο. Αυτή είναι η γραμμή που ενώνει κάθε περίοδο της ζωής του. Να ξεκινάς με τα μεγαλύτερα μειονεκτήματα και να καταλήγεις να αγγίζεις εκατομμύρια ζωές, μόνο και μόνο επειδή άλλαξες προς το καλύτερο και είχες το θάρρος να μοιραστείς αυτό το μάθημα με όποιον ήθελε να σε ακούσει. Μια περίοδος του κηρύγματός του περιείχε αρχικά μίσος και αντεπίθεση, κομμάτι κι αυτό της εξέλιξης της κοσμοθεωρίας του.
Την απάντηση ο Malcolm X τη βρήκε στη θρησκεία, όταν έζησε τη λατρεία του Αλλάχ στη Μέκκα μαζί με ανθρώπους από όλες τις φυλές. Το τελικό του μάθημα μπορούμε να το ακούσουμε και να το εφαρμόσουμε όλοι, και είναι ο σεβασμός προς τη ζωή και κυρίως προς τη ζωή του άλλου. Ότι κι ο διπλανός μας αξίζει την ελευθερία, τη γαλήνη και την ειρήνη. Η βελτίωση των συνθηκών με κάθε δυνατό τρόπο, η αλληλεγγύη σαν δεύτερη φύση.
Η ζωή να είναι ζωή και όχι επιβίωση πάνω σε πτώματα. Όσοι θέλουν να κρατήσουν το δεύτερο σκότωσαν τον Malcolm X. Η μνήμη και τα λόγια του ζουν, και όποιος δεν σκύβει το κεφάλι είναι κι αυτός Malcolm X.



