Κάποιες σπάνιες ταινίες ξεπερνούν την απλή ψυχαγωγία και αναδεικνύονται σε πολιτισμικά σημεία αναφοράς. Το “Blood In Blood Out”, που προβλήθηκε το 1993 με τον εναλλακτικό τίτλο “Bound By Honor”, ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Σε σκηνοθεσία του Taylor Hackford και με σενάριο στηριγμένο σε κείμενα του ποιητή Jimmy Santiago Baca, το έργο άργησε να βρει την αναγνώριση. Με το πέρασμα του χρόνου απέκτησε το status ενός κλασικού φιλμ.
Σήμερα, αποτελεί ένα ζωντανό αφήγημα της κουλτούρας των Chicano και μια καταγραφή του ρατσισμού και της κοινωνικής ανισότητας στην αμερικανική πραγματικότητα. Η διάσπαση της ταυτότητας αποτυπώνεται καθαρά στον χαρακτήρα του Miklo. Λόγω της μικτής καταγωγής του, παλεύει συνεχώς να βρει τη θέση του ανάμεσα στους λευκούς και τους Chicano. Ο διαρκής αγώνας του για αποδοχή δείχνει πώς τα σκληρά κοινωνικά όρια μπορούν να απομονώσουν ένα άτομο από κάθε πλευρά.
Ο διπλός τίτλος της ταινίας κουβαλάει το δικό του παρασκήνιο. Αρχικά ονομαζόταν “Blood In Blood Out”, αναφερόμενο στο τελετουργικό μύησης των συμμοριών που παίζει κεντρικό ρόλο στην υπόθεση. Η Hollywood Pictures μετονόμασε το φιλμ σε “Bound By Honor” υπό τον φόβο αντιδράσεων μετά τις ταραχές του Λος Άντζελες το 1992. Η πόλη φλεγόταν μετά την αθώωση των αστυνομικών που είχαν καταγραφεί σε βίντεο να ξυλοκοπούν άγρια τον Αφροαμερικανό Rodney King, ένα γεγονός που πυροδότησε τεράστια κοινωνική οργή. Το κοινό ένιωσε πως η αρχική ονομασία μετέφερε κάτι πολύ πιο ουσιαστικό. Το νόημα κρύβεται στη σκληρή αλήθεια πως η είσοδος σε ένα σύστημα συνεπάγεται και βαρύ κόστος εξόδου.
Οι δρόμοι που χωρίζουν το αίμα
Το “Blood In Blood Out” εκτυλίσσεται την περίοδο 1972–1984 και παρακολουθεί τρία ξαδέρφια Chicano από το ανατολικό Λος Άντζελες. Οι ζωές του Miklo, του Paco και του Cruz παίρνουν εντελώς διαφορετικές τροχιές. Ο Miklo Velka (Damian Chapa) πασχίζει να βρει στέγη στη συμμορία Vatos Locos, προσπαθώντας να αποδείξει την αξία του. Ο οξύθυμος Paco Aguilar (Benjamin Bratt) επιλέγει τους πεζοναύτες και καταλήγει στην αστυνομία, ενώ ο ταλαντούχος ζωγράφος Cruz Candelaria (Jesse Borrego) χάνεται στην ηρωίνη μετά από ένα τραγικό γεγονός. Μέσα από τη δική τους αποξένωση, η ταινία ρίχνει φως στον κόσμο των φυλακών, τη βία στους δρόμους και τον αγώνα για προσωπική λύτρωση.
Βγάζοντας το γυαλιστερό φίλτρο των στούντιο
Η σκηνοθετική ματιά του Taylor Hackford δίνει στο “Blood In Blood Out” την πραγματική του δύναμη. Έχοντας ήδη σημειώσει επιτυχία ως παραγωγός στο “La Bamba”, κράτησε το έργο μακριά από τη λογική του χολιγουντιανού μελοδράματος. Η επιλογή του να εστιάσει στην ωμή πραγματικότητα των Chicano αναδεικνύει τις πραγματικές διαστάσεις του φυλετικού διαχωρισμού στην Αμερική.
Η συνεργασία του με τον Jimmy Santiago Baca έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο τελικό αποτέλεσμα. Ο Baca έφερε στο σενάριο τις δικές του μνήμες από τη φυλακή, καταθέτοντας την προσωπική του αλήθεια πριν καν γίνει γνωστός ποιητής. Οι διάλογοι και η αναπαράσταση της ζωής στο San Quentin αποπνέουν μια ευθύτητα που σπάνια βρίσκει τον δρόμο της στις μεγάλες παραγωγές.
Το πάθος του Hackford για ρεαλισμό οδήγησε στη μετακόμιση όλου του καστ στο ανατολικό Λος Άντζελες πολύ πριν πέσει η κλακέτα. Οι πρωταγωνιστές έγιναν συγκάτοικοι για να νιώσουν τον παλμό της γειτονιάς και να ζήσουν από κοντά τις τοπικές εντάσεις. Κάθε λεπτομέρεια στο κάδρο, από τις τοιχογραφίες του Adan Hernández μέχρι το δέντρο El Pino, έχει τη δική της πολιτισμική σημασία. Η τέχνη του Hernández βάζει την αφήγηση μέσα στην εικαστική παράδοση των Chicano. Το θρυλικό El Pino στέκει εκεί ως ένας ζωντανός μάρτυρας της αντοχής και της συλλογικής μνήμης του τόπου.
Όταν η ταυτότητα γίνεται πεδίο μάχης
Το φιλμ καταφέρνει να μιλήσει για τον ρατσισμό μέσα από τις πράξεις των ίδιων των χαρακτήρων. Αφήνει στην άκρη τις θεωρητικές διαπιστώσεις και πάει κατευθείαν στην καρδιά του προβλήματος. Η περίφημη ατάκα «It’s not where you’re from, it’s where you’re at» ακούγεται μέσα στα κελιά και γκρεμίζει τα στερεότυπα περί καταγωγής. Εδώ η επιβίωση ορίζεται από τις πράξεις και τις σκληρές επιλογές της στιγμής, αφήνοντας το χρώμα του δέρματος σε δεύτερη μοίρα.
Η ιστορία του Miklo κάνει αυτή τη συνθήκη χειροπιαστή. Στην αρχή της ταινίας βλέπουμε τον Paco να ειρωνεύεται το λευκό δέρμα του ξαδέρφου του, υποτιμώντας τις μεξικανικές του ρίζες. Η κατάσταση γίνεται ακόμα πιο πιεστική στο San Quentin, όπου η Aryan Vanguard τον διώχνει εξαιτίας του λατινοαμερικανικού του αίματος. Την ίδια στιγμή, οι κρατούμενοι της La Onda τον κοιτάζουν με μισό μάτι. Η διαρκής απόρριψη από κάθε στρατόπεδο μετατρέπει την καθημερινότητά του σε έναν ατελείωτο αγώνα απόδειξης της ταυτότητάς του.
Η μεικτή του καταγωγή τον αφήνει μετέωρο στη γειτονιά και στα κελιά. Παρ’ όλα αυτά, τρώει το ίδιο ξύλο από την αστυνομία και νιώθει στο πετσί του την ίδια κοινωνική περιθωριοποίηση με τους φίλους του. Η καθημερινότητά του μέσα στη φυλακή τον φέρνει αντιμέτωπο με μια διπλή απομόνωση. Ο Miklo πληρώνει το τίμημα ενός κόσμου χαραγμένου με σκληρά φυλετικά σύνορα, όπου η εμπιστοσύνη αγοράζεται κυριολεκτικά με αίμα.
Στους δρόμους του ανατολικού Λος Άντζελες επικρατεί ακριβώς το ίδιο ασφυκτικό κλίμα για τους νεαρούς Mexican-American. Η βία του συστήματος περιορίζει δραστικά τις διεξόδους τους. Η ένταξη του Paco στην αστυνομία φέρνει στην επιφάνεια το δίλημμα των ανθρώπων που επιλέγουν να υπηρετήσουν τις δομές που μέχρι χθες τους κυνηγούσαν. Το σήμα στο στήθος του ανοίγει μια αγεφύρωτη απόσταση από τον Miklo. Η έξοδός του από τους Vatos Locos συμβολίζει τη βίαιη αποκοπή του από τον ίδιο τον πυρήνα της κοινότητας που τον μεγάλωσε.
Εδώ η κάμερα εστιάζει στην καθημερινή απόγνωση ανθρώπων που προσπαθούν να μείνουν ζωντανοί μέσα σε ένα ξεκάθαρα εχθρικό περιβάλλον. Οι δημιουργοί ρίχνουν φως στις αιτίες που γεννούν τη βία των συμμοριών, αποφεύγοντας κάθε προσπάθεια ηρωοποίησής τους. Ο Montana (Enrique Castillo) ως αρχηγός της La Onda μιλάει ανοιχτά για τη δύναμη της εκπαίδευσης και την ενότητα της La Raza. Οι ιδέες του φέρνουν στον νου προοδευτικές θεωρίες γύρω από το σωφρονιστικό σύστημα. Ακόμα και πίσω από τα κάγκελα, η αναζήτηση για αξιοπρέπεια βρίσκει καταφύγιο στη φράση του Montana «A true warrior uses his mind, not just his fists». Το όραμά του μετατρέπει μια απλή συμμορία σε όχημα αντίστασης απέναντι στην απανθρωποποίηση.
Η διαδρομή του Cruz, από το φως της δημιουργίας στο σκοτάδι των ναρκωτικών, φτιάχνει το δικό της αυτόνομο σύμπαν μέσα στην ταινία. Μέσα από τον χαρακτήρα του βλέπουμε την πιο ευαίσθητη και ευάλωτη πλευρά της ταυτότητας των Chicano. Η αποκάλυψη του πίνακα στο φινάλε του έργου λειτουργεί ως μια δυνατή υπενθύμιση όσων χάθηκαν στην πορεία. Η κάμερα ανεβαίνει ψηλά στον ουρανό για να δείξει την ευρύτερη εικόνα της γειτονιάς. Το πλάνο αυτό επισφραγίζει το γεγονός πως το ταξίδι των τριών αντρών αντικατοπτρίζει τη συλλογική μνήμη μιας ολόκληρης κοινότητας.
Η επιβίωση από χέρι σε χέρι
Η χλιαρή πορεία στα εισιτήρια ανατράπηκε εντυπωσιακά με την κυκλοφορία του έργου στις βιντεοκασέτες. Το “Blood In Blood Out” βρήκε τη θέση του στα σπίτια και έγινε σχεδόν θρησκεία για το λάτιν κοινό παγκοσμίως. Χιλιάδες θεατές συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τις ατάκες των χαρακτήρων στην καθημερινότητά τους. Το περίφημο El Pino συγκεντρώνει ακόμα και σήμερα κόσμο που ταυτίζεται με τους πρωταγωνιστές. Η τεράστια αντοχή του φιλμ στον χρόνο βασίζεται ακριβώς σε αυτή τη βαθιά ταύτιση των θεατών με το βίωμα των ηρώων.
Η απουσία της ταινίας από τις σύγχρονες πλατφόρμες streaming δείχνει μια ξεκάθαρη υποτίμηση εκ μέρους της βιομηχανίας. Το έργο κατάφερε να επιβιώσει χάρη στον ίδιο τον κόσμο, κυκλοφορώντας από χέρι σε χέρι μέσα από πειρατικά DVD και ανεξάρτητες προβολές. Η φήμη του έσπασε τα σύνορα της Αμερικής και έχτισε έναν τεράστιο πυρήνα θαυμαστών και στην Ευρώπη. Άνθρωποι σε διάφορες χώρες συνδέθηκαν βαθιά με την ιστορία της περιθωριοποίησης και του κοινωνικού αποκλεισμού. Αυτή η υπόγεια διαδρομή δικαιώνει τα λόγια του Jesse Borrego, ο οποίος σημείωσε πώς «το μεγαλύτερο βραβείο είναι η αγάπη του κόσμου που κρατάει το έργο ζωντανό για τρεις δεκαετίες».
Όσα αρνούμαστε να λύσουμε μέχρι σήμερα
Οι σημερινές κοινωνικές συζητήσεις γύρω από την ταυτότητα κάνουν το “Blood In Blood Out” να φαντάζει τρομακτικά επίκαιρο. Η πλοκή στέκεται μακριά από εύκολες απαντήσεις και ξεκάθαρα δίπολα καλού και κακού. Κάθε χαρακτήρας παλεύει με τα δικά του σκοτάδια, προσπαθώντας απλώς να βρει τον δρόμο για το αύριο. Ο σκηνοθέτης αφήνει στην άκρη τα ηθικά διδάγματα και επιλέγει να ρίξει άπλετο φως στα βαθιά τραύματα που αφήνει πίσω του ο διαχωρισμός.
Η μεγαλύτερη νίκη του Taylor Hackford είναι ο απόλυτος σεβασμός του στο υλικό και στους ανθρώπους που το ενέπνευσαν. Έδωσε βήμα σε μια φωνή της κοινωνίας που συνήθως έμενε στο περιθώριο, αφήνοντας την αλήθεια της να ακουστεί καθαρά. Το φιλμ λειτουργεί ως ένας ασφαλής χώρος έκφρασης για τον πόνο και τη συλλογική μνήμη των Chicano. Η ειλικρινής αυτή προσέγγιση είναι ακριβώς ο λόγος που το έργο άντεξε στο πέρασμα των δεκαετιών και διέψευσε όλες τις αρχικές κριτικές.
Μια σύγχρονη θέαση του “Blood In Blood Out” λειτουργεί ως καθρέφτης των κοινωνικών μας προβλημάτων. Βλέπουμε καθαρά πόσα λίγα βήματα έχουμε κάνει στην πραγματικότητα γύρω από τα δικαιώματα των μειονοτήτων. Οι σημερινές εντάσεις θυμίζουν έντονα το κλίμα της εποχής που περιγράφει το σενάριο. Η ταινία μας καλεί να επιλέξουμε συνειδητά τον δρόμο της συμπερίληψης και της αποδοχής.
Η ελευθερία της έκφρασης και της ύπαρξης αποτελεί τον μοναδικό δρόμο για τη συλλογική εξέλιξη. Κάθε κοινωνία έχει χρέος να αφήσει πίσω της τις σκιές του παρελθόντος και να κοιτάξει μπροστά με ομοψυχία. Σε αυτό το ταξίδι, οι ανθρώπινες ταυτότητες παραμένουν ρευστές και πολυδιάστατες. Το αληθινό ζητούμενο κρύβεται στη στάση ζωής που επιλέγει ο καθένας μας σήμερα, στο πεδίο της ηθικής και της πνευματικότητας.
Κλείνοντας, τα λόγια του Jimmy Santiago Baca μέσα από το στόμα του Paco Aguilar συνοψίζουν όλη την ουσία του έργου. «When I look at you, I don’t see color, I just see my brother».
Artist: Morrissey
Album: I Am Not a Dog on a Chain
Label: BMG
Release Date: 20/03/2020
Genre: Indie Rock
Movie: Blood in Blood Out
Year: 1993
Duration: 180′
Genre: Epic, Drama, Crime, Biography
Director: Taylor Hackford
Jesse Borrego, Benjamin Bratt, Enrique Castillo, Damian Chapa
