Στα τέλη της δεκαετίας του ’90, την ώρα που το ευρωπαϊκό power metal έδειχνε να κινείται μέσα σε συγκεκριμένες φόρμες, ένας νεαρός δημιουργός άρχισε να δουλεύει πάνω σε ένα project που δεν χωρούσε εύκολα στα όρια ενός συγκροτήματος. Οι ιδέες του δεν περιορίζονταν σε τραγούδια, αλλά αφορούσαν έναν ενιαίο αφηγηματικό κόσμο, επηρεασμένο από πραγματικές ιστορικές συνθήκες της πρώιμης σύγχρονης Ευρώπης και από τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσαν τότε η εξουσία, η πίστη και οι θεσμοί. Αυτή η ανάγκη για πλήρη έλεγχο και ελευθερία οδήγησε τον Tobias Sammet στη δημιουργία των Avantasia και, το 2001, στην κυκλοφορία του “Metal Opera”. Από την αρχή αντιμετωπίστηκε ως ένα αυτόνομο project, σε μια περίοδο όπου οι Edguy δεν μπορούσαν πλέον να στεγάσουν το σύνολο των ιδεών του. Το αποτέλεσμα ήταν ένα εγχείρημα με ξεκάθαρο προσανατολισμό, τόσο σε επίπεδο γραφής όσο και στον τρόπο με τον οποίο στήθηκε και εξελίχθηκε.
Η ιστορική βάση του άλμπουμ συνδέεται άμεσα με τις περιοχές του Mainz και της Fulda, οι οποίες βίωσαν έντονες διώξεις μαγισσών στα τέλη του 16ου και στις αρχές του 17ου αιώνα. Οι δίκες αυτές οργανώνονταν μέσα από συγκεκριμένα νομικά πλαίσια, νομιμοποιούνταν από το κυρίαρχο θρησκευτικό δόγμα και στηρίζονταν στις πολιτικές ιεραρχίες της εποχής. Ο κλήρος λειτουργούσε ταυτόχρονα ως δικαστής, ανακριτής και ιδεολογικός μηχανισμός, με αποτέλεσμα να θολώνουν οι γραμμές ανάμεσα στην πίστη και τον νόμο. Ο Sammet δεν προσπάθησε να αποδώσει τα γεγονότα με ιστορική ακρίβεια, αλλά να απομονώσει τη βασική τους λογική: τον τρόπο με τον οποίο τα συστήματα πεποιθήσεων παύουν να αμφισβητούνται όταν ενσωματώνονται στους θεσμούς.
Αυτή η έμφαση στα συστήματα, και όχι στην ατομική ευθύνη (σας θυμίζει κάτι;), καθορίζει τη συνολική αφηγηματική στάση του άλμπουμ. Η βασική σύγκρουση δεν κινείται ανάμεσα σε καλούς και κακούς, αλλά ανάμεσα στην υπακοή και τη συνείδηση. Ο Gabriel Laymann, ο φανταστικός κληρικός που βρίσκεται στο κέντρο της ιστορίας, καταλαμβάνει μια ιστορικά πειστική θέση. Πηγές της εποχής δείχνουν ότι μέλη του κλήρου εξέφραζαν κατά διαστήματα τον σκεπτικισμό τους απέναντι στις δίκες, χωρίς όμως αυτές οι σκέψεις να μεταφράζονται σε πράξεις. Ωστόσο, η αμφισβήτηση της διαδικασίας σήμαινε ταυτόχρονα αμφισβήτηση της εξουσίας τόσο της Εκκλησίας όσο και των δικαστηρίων. Με αυτή τη λογική, η εσωτερική σύγκρουση του Gabriel αντανακλά καταγεγραμμένες ιστορικές εντάσεις και όχι μια ρομαντική εκδοχή εξέγερσης.
Η παρουσία ιστορικών προσώπων, όπως ο Πάπας Clement και ο von Bicken, κινείται στην ίδια κατεύθυνση. Οι χαρακτήρες αυτοί λειτουργούν κυρίως ως εκφραστές της κεντρικής εξουσίας. Στην πρώιμη σύγχρονη Ευρώπη, οι δίκες μαγισσών απέκτησαν κύρος ακριβώς επειδή παρουσιάζονταν ως πλήρως ευθυγραμμισμένες με τη Ρώμη και τον θεό. Τοποθετώντας φανταστικά γεγονότα μέσα σε αναγνωρίσιμες δομές εξουσίας, ο Sammet προσέδωσε στην ιστορία του θεσμικό βάρος, χωρίς να τη μετατρέψει σε ιστορική μυθοπλασία με τη στενή έννοια.
Ο κόσμος των Avantasia μοιάζει με έναν χώρο όπου συγκεντρώνονται ιδέες και γνώσεις που δεν βρίσκουν θέση μέσα σε άκαμπτα συστήματα πεποιθήσεων. Η λογική του απέχει από την παράδοση της υψηλής φαντασίας και πλησιάζει περισσότερο έναν τρόπο σκέψης που αμφισβητεί το δόγμα και την απόλυτη αλήθεια. Η Avantasia υπάρχει επειδή η κυρίαρχη κοσμοθεωρία αδυνατεί να διαχειριστεί τις ίδιες της τις αντιφάσεις. Αυτή η προσέγγιση βοηθά να κατανοήσουμε γιατί το άλμπουμ αποφεύγει ξεκάθαρες τοποθετήσεις και κλείνει το πρώτο του μέρος αφήνοντας ανοιχτά ερωτήματα.
Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο μεταφέρεται αυτή η αφήγηση επηρεάζεται έντονα από έναν βασικό περιορισμό: τη γλώσσα. Ο Sammet έγραψε ολόκληρη την ιστορία και τους στίχους στα αγγλικά, παρότι δεν ήταν η μητρική του γλώσσα, και το έκανε χωρίς τη βοήθεια επιμελητή. Αυτή η επιλογή είχε το τίμημά της. Τα ένθετα του άλμπουμ, που σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος της αφήγησης, είναι πυκνά και σε αρκετά σημεία δύσκολα στην ανάγνωση. Αντί να προσπαθήσει να κρύψει αυτές τις αδυναμίες, το ίδιο το έργο τις αφήνει εκτεθειμένες. Η ασάφεια δεν είναι πάντα συνειδητή επιλογή, όμως τελικά ενισχύει την αίσθηση ότι το concept προηγείται της καθαρής αφήγησης. Το νόημα υπονοείται, χωρίς να εξηγείται πλήρως.
Από την πρώτη στιγμή, ο τίτλος του άλμπουμ έγινε αντικείμενο συζήτησης, ο χαρακτηρισμός «metal opera» που επέλεξε ο Sammet δεν πέρασε απαρατήρητος. Η παραδοσιακή έννοια της όπερας συνδέεται με σύνθετες δομές, έντονη ενορχήστρωση και μεγάλη συνθετική ποικιλία, στοιχεία που το “Metal Opera” δεν ακολουθεί πάντα με συνέπεια. Πολλοί αναρωτήθηκαν αν αυτή η ονομασία είχε πραγματικό περιεχόμενο ή αν λειτουργούσε κυρίως ως πρόκληση. Στην πράξη, ο όρος λειτούργησε περισσότερο ως πλαίσιο παρά ως αυστηρός ορισμός. Έβαλε στο προσκήνιο την κλίμακα, τη συνεχή αφήγηση και τις ερμηνείες βασισμένες σε ρόλους, χωρίς να απαιτεί πιστή σύνδεση με την όπερα ως μορφή.
Σε μουσικό επίπεδο, η δομή του άλμπουμ υπηρετεί ξεκάθαρα το concept, με τους συμμετέχοντες μουσικούς να αναλαμβάνουν συγκεκριμένους ρόλους μέσα στην αφήγηση. Η εναλλαγή πολλών τραγουδιστών αντικατοπτρίζει τη διάχυση της εξουσίας στα ιστορικά συστήματα, όπου καμία φωνή δεν έχει απόλυτη κυριαρχία. Κομμάτια όπως τα “Reach Out for the Light” και “Sign of the Cross” λειτουργούν ως κομβικά σημεία της ιστορίας, αποτυπώνοντας αλλαγές στην πίστη και στις πεποιθήσεις. Παρά τον μεγάλο αριθμό συμμετεχόντων, ο ήχος παραμένει συνεκτικός, κάτι που συνδέεται άμεσα με την αυστηρή παραγωγή και τη σαφή συνθετική κατεύθυνση πίσω από το άλμπουμ.
Το “Metal Opera” όρισε ουσιαστικά τόσο την πορεία των Avantasia όσο και του ίδιου του Sammet. Το άλμπουμ έπαψε γρήγορα να αντιμετωπίζεται ως ένα παράλληλο project και καθιέρωσε τους Avantasia ως μια αυτόνομη δημιουργική ύπαρξη. Σε οικονομικό επίπεδο, αποτέλεσε την πρώτη ουσιαστική οικονομική επιβεβαίωση ενός έργου που ο Sammet έλεγξε πλήρως. Καλλιτεχνικά, απέδειξε ότι ένα project με πολλούς συμμετέχοντες μπορεί να κρατήσει σταθερή ταυτότητα και έλεγχο. Ταυτόχρονα, όμως, όρισε και τα όριά του: μετά την ολοκλήρωση της ιστορίας με τη συνέχεια, ο Sammet άρχισε σταδιακά να απομακρύνεται από τη ρητή ιστορική αλληγορία και τη γραμμική αφήγηση στις επόμενες κυκλοφορίες των Avantasia.
Αυτή η αλλαγή δεν ήταν τυχαία. Το αρχικό concept είχε κλείσει τον κύκλο του και η επιστροφή σε αυτό θα οδηγούσε εύκολα σε κάτι επαναλαμβανόμενο. Την ίδια στιγμή, οι Avantasia είχαν ήδη μετατραπεί από ένα μουσικό πειράμα σε μια αναγνωρίσιμη και αυτόνομη καλλιτεχνική οντότητα. Τα άλμπουμ που ακολούθησαν διατήρησαν τη θεματική φιλοδοξία, αλλά κινήθηκαν με μεγαλύτερη ελευθερία στην αφήγηση, δίνοντας στον Sammet χώρο να αναπτύξει ιδέες χωρίς να είναι δεμένος σε μια συγκεκριμένη ιστορία.
Αν και ο Sammet δεν έχει παρουσιάσει ποτέ το έργο ως σχόλιο για τη σύγχρονη εποχή, ο τρόπος με τον οποίο περιγράφεται η λειτουργία της εξουσίας και του απόλυτου δογματισμού αφήνει ανοιχτό το πεδίο για αναγνώσεις που ξεπερνούν το ιστορικό του πλαίσιο. Τα ζητήματα που αναδεικνύονται δεν περιορίζονται χρονικά και παραμένουν αναγνωρίσιμα και έξω από το περιβάλλον της πρώιμης σύγχρονης Ευρώπης. Με αυτή την έννοια, το “Metal Opera” δεν εγκλωβίζεται στο παρελθόν, αλλά λειτουργεί ως μια αφήγηση που επιτρέπει σύγχρονες αναγνώσεις χωρίς να τις επιβάλλει.
Artist: Sober On Tuxedos
Album: Good Intentions
Label: Heaven Music
Release Date: 11/12/2020
Genre: Nu Metal, Metalcore
Artist: Avantasia
Album: Metal Opera
Label: Victor
Genre: Power Metal
Release Date: 24/01/2001
1. Prelude
2. Reach Out for the Light
3. Serpents in Paradise
4. Malleus Maleficarum
5. Breaking Away
6. Farewell
7. The Glory of Rome
8. In Nomine Patris
9. Avantasia
10. A New Dimension
11. Inside
12. Sign of the Cross
13. The Tower
Producer: Norman Meiritz, Tobias Sammet
Avantasia: Tobias Sammet (Κιθάρα, πλήκτρα, πιάνο), Henjo Richter (Κιθάρα), Markus Grosskopf (Μπάσο), Alex Holzwarth (Τύμπανα)